Marrakesh of Fez: welke keizerlijke stad kiest u?

Marrakesh of Fez? Het is wellicht de meest gestelde vraag bij het plannen van een eerste reis naar Marokko wanneer u niet beide keizerlijke steden kunt bezoeken. Kort antwoord: kies Marrakesh als u een levendige, zeer toeristische stad wilt met grenzeloze energie en een ongeëvenaard aanbod aan dagtrips. Kies Fez als u een authentiekere medina zoekt, levend ambacht, een ingetogen sfeer en een reis terug in de tijd ver van de drukte. Geen van beide is in het absolute beter: het hangt volledig af van wat voor reiziger u bent.

De twee steden delen veel: allebei voormalige keizerlijke hoofdsteden, allebei met een medina op de werelderfgoedlijst, allebei doolhoven van steegjes, souks en moskeeën. Toch verschilt hun karakter diepgaand. In deze eerlijke vergelijking lopen we elk criterium langs dat ertoe doet — en één punt daarvan draait voor reizigers uit Nederland en België precies om, in vergelijking met wat Franse of Britse gidsen schrijven.

In het kort: het snelle antwoord

• Kies Marrakesh als: dit uw eerste reis naar Marokko is, u van bruisende drukte houdt, u verscheidenheid aan uitstappen wilt met bergen, woestijn en oceaan, en u ruime keuze zoekt in hotels, riads en restaurants.
• Kies Fez als: u vooral echtheid wilt, een bewaarde middeleeuwse medina, traditioneel ambacht van topniveau en een rustigere, minder commerciële sfeer.
• Aangeraden duur: drie tot vier dagen voor Marrakesh, twee tot drie dagen voor Fez.
• De slimme zet: beide steden combineren kan prima, met de trein in ongeveer zeven uur of met een binnenlandse vlucht in ongeveer een uur.
• Verrassing vanuit de Benelux: Fez is hier even goed rechtstreeks bereikbaar als Marrakesh, anders dan in de meeste vergelijkingen staat.

Onafhankelijke gids: deze vergelijking wordt opgesteld door een onafhankelijke reisgids, niet verbonden aan ONDA of enige officiële toeristische dienst. Prijzen zijn louter richtinggevend en kunnen wisselen.

De vergelijking in één tabel

Marrakesh, de rode stad die nooit slaapt

Rond 1070 gesticht door de Almoraviden, wordt Marrakesh de rode stad genoemd naar de okertint van haar muren en gebouwen. Vandaag is ze de toeristische hoofdstad van Marokko en een van de meest bezochte bestemmingen van Afrika. Haar kloppende hart, het Jemaa el-Fna-plein, is een onophoudelijk schouwspel: vertellers, Gnaoua-muzikanten, slangenbezweerders, sapverkopers en, na het donker, tientallen eetkramen die het plein in een enorm openluchtrestaurant veranderen.

Marrakesh wint u voor zich met haar energie en haar gemak. Ze biedt een enorme keuze aan logies, van charmante riads tot internationale paleishotels, een bloeiende eetcultuur, dakterrassen, hammams en weelderige tuinen. Het is een stad die reizigers weet te ontvangen, ook wie Marokko voor het eerst ontdekt. De keerzijde: die populariteit brengt drukte mee, aandringende verkoop in de souks en een sfeer die voor sommigen erg op toerisme gepolijst aanvoelt.

Fez, de geestelijke hoofdstad

Fez is ouder dan Marrakesh: de stad werd eind achtste en begin negende eeuw gesticht door de Idrisiden. Beschouwd als de geestelijke en intellectuele hoofdstad van Marokko, herbergt ze Al Quaraouiyine, in 859 gesticht door Fatima Al-Fihri en door UNESCO erkend als de oudste nog werkende instelling voor hoger onderwijs ter wereld. Die historische diepte voelt u overal: Fez is niet voor het toerisme gladgestreken zoals Marrakesh, en veel reizigers noemen haar de meest authentieke stad van het land.

De sfeer is er gedempter, plechtiger, bijna middeleeuws. U komt er meer ambachtslieden aan het werk tegen dan souvenirwinkels, meer bewoners in hun dagelijkse gang dan reisgroepen. Fez vraagt wat aanpassing — de medina is verwarrend en u verdwaalt er makkelijk — maar beloont de nieuwsgierige met een zeldzame onderdompeling. Is uw prioriteit het traditionele Marokko te vóélen in plaats van een lijstje af te vinken, dan slaat de weegschaal duidelijk door naar Fez.

De medina: Fez el-Bali tegenover Marrakesh

Hier is de vergelijking het boeiendst, want beide medina’s staan op de werelderfgoedlijst — Fez sinds 1981 en Marrakesh sinds 1985 — en toch bieden ze een heel andere ervaring.

Fez el-Bali, de oude stad van Fez, geldt als een van de grootste autovrije stadsgebieden ter wereld. Het is een duizelingwekkend doolhof van enkele duizenden steegjes, sinds de negende eeuw onafgebroken bewoond, waar auto’s niet in kunnen en goederen nog op de rug van muildieren worden vervoerd. U verdwaalt er letterlijk, en juist dat maakt de magie: achter elke bocht duikt een fontein met zellige op, een gesneden deur, een gemeenschappelijke broodoven of een atelier.

De medina van Marrakesh is compacter, makkelijker te vatten en beter aangeduid. Ze is rond Jemaa el-Fna georganiseerd en leent zich meer tot een ontspannen wandeling dan tot een echte verkenningservaring. U vindt er meer op toeristen gerichte winkels, meer riads die gastenverblijf werden, meer restaurants. Kortom: de medina van Marrakesh is toegankelijker, die van Fez authentieker en indrukwekkender. Moest u één criterium overhouden om te kiezen, dan is dit het wellicht.

Monumenten: twee aanvullende erfgoederen

In Marrakesh zijn de belangrijkste monumenten makkelijk te bezoeken en ogen ze fraai. De Koutoubia met haar twaalfde-eeuwse minaret beheerst de stad; het Bahia-paleis ontvouwt zijn binnenplaatsen, beschilderde plafonds en tuinen; de Saadiaanse graven verbluffen door de fijnheid van hun versiering; het vervallen El Badi-paleis behoudt een onmiskenbare grandeur. Voeg daar de Jardin Majorelle aan toe en u hebt een gevarieerd, esthetisch en zeer fotogeniek geheel.

In Fez is de cultuur dichter en geleerder. De stad is bekend om haar rijk versierde medresses, met name de Bou Inania en de Attarine, meesterwerken van zellige, gesneden pleister en cederhout. De moskee en universiteit Al Quaraouiyine, de monumentale poort Bab Bou Jeloud, het mausoleum van Moulay Idriss II en de fondouk Nejjarine vervolledigen een erfgoed van grote geestelijke diepte. Waar Marrakesh door schouwspel imponeert, raakt Fez door verfijning.

Ambacht: de looierijen van Fez tegenover de souks

U kunt deze twee steden niet vergelijken zonder over ambacht te spreken, want elk blinkt er op eigen wijze in uit. In Fez is het iconische beeld dat van de Chouara-looierijen, een zicht dat ter wereld geen weerga heeft: vanaf de terrassen van de omliggende leerwinkels kijkt u neer op een schaakbord van stenen kuipen vol natuurlijke kleurstoffen, waar huiden worden behandeld met een werkwijze die sinds de elfde eeuw nauwelijks veranderde. De geur is krachtig, en men reikt u een takje munt aan, maar het zicht vergeet u niet. Fez blinkt daarnaast uit in koperwerk, zellige, borduurwerk en haar blauwe aardewerk.

Marrakesh biedt op haar beurt enorme, labyrintische souks per ambachtsgilde: babouches, opengewerkte metalen lantaarns, Berbertapijten, lederwaren, kruiden, cosmetica op basis van arganolie en decoratie. Het aanbod is breder en meer op plezierig winkelen gericht, wat het een paradijs maakt om souvenirs mee naar huis te nemen, mits u van afdingen houdt. Samengevat: Fez om de ambachtslieden aan het werk te zien en mooie traditionele stukken te kopen, Marrakesh voor verscheidenheid en sfeer. In beide gevallen houdt u het hoofd koel tegenover de valse gidsen, zoals onze gids over de leerlooierijen van Marrakesh uitlegt.

Uitstappen: hier neemt Marrakesh de leiding

Houdt u ervan om vanuit uw basisstad op pad te gaan, dan is dit een beslissend criterium. Marrakesh heeft een van de beste aanbiedingen van Marokko. In een of twee dagen bereikt u de Hoge Atlas en de Ourika-vallei met haar Berberdorpen en watervallen, de Agafay-woestijn op minder dan een uur, de watervallen van Ouzoud, het skigebied van Oukaimeden in de winter, en vooral Essaouira, het winderige kustplaatsje op de werelderfgoedlijst op zo’n tweeënhalf uur rijden. Marrakesh is bovendien het klassieke vertrekpunt voor de rondreizen naar de woestijn bij Merzouga of Zagora.

Fez biedt uitstappen die culturéler maar even boeiend zijn: de keizerlijke stad Meknes op een half uur met de trein, de Romeinse site Volubilis met haar mozaïeken op de werelderfgoedlijst, het heilige stadje Moulay Idriss Zerhoun, en de Midden-Atlas met haar cederwouden rond Ifrane. Fez is daarnaast het meest logische vertrekpunt voor Chefchaouen, de blauwe stad van de Rif op ongeveer vier uur rijden; de volledige gids staat bij wat te doen in Chefchaouen.

Het oordeel: Marrakesh biedt meer verscheidenheid aan landschappen, met bergen, woestijn en oceaan; Fez meer historische en intiemere uitstappen.

Bereikbaarheid: het punt dat voor de Benelux omdraait

Hier staat het belangrijkste van deze pagina, en het is precies het punt waarop de meeste vergelijkingen misleiden wanneer u vanuit Nederland of België vertrekt.

Vrijwel elke gids schrijft dat Fez veel minder goed bereikbaar is dan Marrakesh. Dat klopt vanuit Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk. Vanuit de Benelux klopt het niet. Beide steden hebben er rechtstreekse verbindingen met vijf vertrekpunten, en het verschil is veel kleiner dan de reputatie doet vermoeden.

Marrakesh houdt de voorsprong in frequentie en in prijsconcurrentie, want er vliegen meer toestellen per week. Maar Fez is vanuit de Benelux wél een rechtstreekse bestemming, en dat verandert de rekening: u hoeft niet via Casablanca en u verliest geen halve dag aan een overstap. Wie dus vooral om de medina komt, hoeft Fez niet op te geven omwille van de bereikbaarheid. Alle gegevens over de terminals staan op onze pagina’s over de luchthaven Fez-Saïss en de luchthaven Marrakesh Menara.

Klimaat en de beste periode

De twee steden hebben niet hetzelfde klimaat. Marrakesh, aan de rand van de woestijn, is heet en droog: milde, zonnige winters die ideaal zijn om te bezoeken, prachtige lentes en herfsten, maar gloeiende zomers waarin de thermometer in juli en augustus regelmatig boven 40 graden uitkomt. Fez, noordelijker en hoger gelegen, heeft een meer continentaal klimaat: koele en soms natte winters waarin het ’s avonds echt koud kan zijn, en hete zomers die net iets draaglijker zijn dan in Marrakesh.

Voor beide bestemmingen zijn het voorjaar van maart tot mei en de herfst van september tot november de beste periodes: aangename temperaturen, prachtig licht en redelijke drukte. De winter blijft prima in Marrakesh maar kan guur zijn in Fez. Voor reizigers uit de Benelux is dat een praktische keuze: wilt u in februari weg uit de kou, dan is Marrakesh de logische bestemming; gaat u in april of oktober, dan is Fez minstens even aangenaam.

Budget

Beide steden zijn betaalbaar, maar niet op dezelfde manier. Fez is over het geheel genomen iets goedkoper: logies, maaltijden en ambacht liggen er lager dan in Marrakesh, eenvoudigweg omdat er minder toeristische vraag is. U vindt er echter veel minder luxeaanbod; wie een paleishotel of een spa van hoog niveau zoekt, vindt dat vrijwel uitsluitend in Marrakesh.

Marrakesh heeft het bredere gamma, van zeer goedkoop rugzakreizen tot het duurste wat Marokko te bieden heeft. In beide steden geldt dezelfde praktische regel voor reizigers uit Nederland en België: u hebt contant geld nodig voor taxi’s, souks en kleine zaken, en uw bankkaart werkt alleen via haar internationale logo, want Bancontact bestaat hier niet. De uitleg staat in onze gids over geld en betalen.

Eten en slapen: twee verschillende werelden

Het verschil tussen beide steden zit niet alleen in wat u ziet, maar ook in hoe u er eet en slaapt, en dat weegt zwaarder op een verblijf dan de meeste reizigers verwachten.

In Marrakesh heeft het aanbod zich over twintig jaar naar een internationaal publiek gevormd. U vindt er moderne keuken naast traditionele, dakterrassen met uitzicht, zaken met een menukaart in meerdere talen, en logies in elke prijsklasse van bed in een gedeelde kamer tot paleishotel. Dat gemak is echt, en het is precies waarom de stad zo geschikt is voor een eerste reis. Het nadeel is dat u moeite moet doen om weg te komen van wat voor bezoekers is gemaakt; de alledaagse Marokkaanse keuken vindt u eerder in de wijk Guéliz en in de straten net naast de toeristische assen.

In Fez is het omgekeerde waar. Het aanbod is smaller, het aantal riads kleiner, en de keuken ligt dichter bij wat men thuis eet. Dat is tegelijk de charme en de beperking: u eet er authentieker, maar u hebt minder keuze, en laat op de avond sluit de medina grotendeels. Reserveer uw avondmaal in uw riad als u na acht uur aankomt, want in de steegjes van Fez el-Bali vindt u dan weinig open deuren.

Praktisch punt voor beide steden: u rijdt niet met een auto de medina in. In Fez is dat nog absoluter dan in Marrakesh, want Fez el-Bali is vrijwel volledig autovrij en goederen gaan er op de rug van muildieren. Kiest u logies binnen de muren, vraag dan hoe ver het van welke poort ligt; met twee grote koffers door een steegje lopen is in Fez een beproeving waar in Marrakesh vaak nog een kar of een brommer voor te vinden is.

Welke stad past bij welke reiziger?

Deze tabel is geen oordeel over de steden maar over uw reis. Dezelfde persoon kan twee jaar na elkaar twee verschillende rijen kiezen, en dat is precies waarom zoveel bezoekers uiteindelijk beide steden doen.

Allebei doen: hoe u ze verbindt

Twijfelt u nog, dan is er een eenvoudig antwoord: doe ze allebei. De twee steden zijn goed verbonden, en de combinatie levert een veel vollediger beeld van Marokko op dan twee keer dezelfde stad.

• Met de trein: ongeveer zeven uur, comfortabel en goedkoop, met een overstap. Het is de ontspannen manier, en u ziet onderweg het land.
• Met een binnenlandse vlucht: ongeveer een uur, maar reken de transfers en de wachttijd mee; het werkelijke tijdverschil met de trein is kleiner dan het lijkt.
• Heen naar de ene, terug vanaf de andere: omdat beide rechtstreeks vanuit de Benelux bereikbaar zijn, kunt u uw reis in een lijn laten verlopen in plaats van in een lus. Dat is de slimste indeling en de meeste maatschappijen rekenen er geen boete voor.

Een week volstaat ruimschoots: drie of vier dagen Marrakesh, twee of drie dagen Fez, en de verplaatsing ertussen. De dagindeling voor de eerste stad staat in onze gids over Marrakesh in 3 dagen.

Veelgestelde vragen

Welke stad kiest u voor een eerste reis naar Marokko?

Marrakesh, in de meeste gevallen. De stad is toegankelijker, het aanbod aan logies en restaurants is ruimer, en de uitstappen zijn gevarieerder. Fez beloont wie al eens in Marokko was of wie uitdrukkelijk op zoek is naar echtheid eerder dan naar gemak.

Welke medina is de mooiste?

Die van Fez, als u echtheid zoekt. Fez el-Bali is groter, ouder en onafgebroken bewoond sinds de negende eeuw, en auto’s komen er niet in. Die van Marrakesh is compacter en makkelijker, wat haar aangenamer maakt voor een eerste kennismaking maar minder indrukwekkend.

Is Fez rechtstreeks bereikbaar vanuit Nederland of België?

Ja, en dat verrast veel reizigers. Air Arabia Maroc vliegt vanuit Amsterdam en Brussel, Ryanair vanuit Charleroi en Eindhoven, Transavia vanuit Rotterdam en TUI fly Belgium vanuit Brussel. Marrakesh heeft meer frequenties, maar Fez vraagt vanuit de Benelux geen overstap.

Hoeveel dagen per stad?

Drie tot vier dagen voor Marrakesh, omdat de uitstappen er een dag per stuk vragen, en twee tot drie dagen voor Fez, waar het wezenlijke zich in de medina afspeelt. Een week volstaat dus ruimschoots om beide te doen.

Welke is goedkoper?

Fez, over het geheel genomen: logies, maaltijden en ambacht liggen er lager omdat de toeristische vraag kleiner is. Marrakesh biedt daarentegen het breedste gamma, van zeer goedkoop tot het duurste van het land.

Kunt u beide steden in één reis combineren?

Zeker. De trein doet er ongeveer zeven uur over en een binnenlandse vlucht ongeveer een uur. Omdat beide rechtstreeks vanuit de Benelux bereikbaar zijn, kunt u bovendien naar de ene vliegen en vanaf de andere terugkeren, zodat uw reis in een lijn verloopt.

Besluit

Er is geen beste stad, alleen degene die bij uw manier van reizen past. Marrakesh is energie, gemak en verscheidenheid; Fez is diepte, ambacht en stilte. Wie voor het eerst gaat en de ruimste keuze wil, kiest Marrakesh. Wie het Marokko van de ambachtslieden en de medresses wil zien, kiest Fez.

En onthoud het ene punt dat deze vergelijking voor u omdraait: vanuit Nederland en België is Fez géén moeilijk bereikbare bestemming. Dat maakt de combinatie van beide steden eenvoudiger dan waar ook in Europa, en het is wellicht het beste antwoord op de vraag waarmee deze pagina begon.

Nuttige bronnen

• UNESCO Werelderfgoed, met de medina’s van Fez en Marrakesh
• Reisadvies Marokko van de Nederlandse overheid
• Reisadvies Marokko van Belgische Buitenlandse Zaken

Afbeeldingen onder vrije licentie via Wikimedia Commons. Deze vergelijking is onafhankelijk opgesteld en niet verbonden aan ONDA of enige officiële toeristische dienst. Vluchtgegevens weerspiegelen de verbindingen die wij voor de Marokkaanse luchthavens bijhouden en kunnen per seizoen wisselen; controleer ze bij de maatschappij vóór u boekt.