Nejjarine museum in Fez: tickets, openingstijden en bezoek

Het Nejjarine museum in Fez, voluit het museum voor houtkunst en houtambachten (in het Engels Nejjarine Museum of Wooden Arts & Crafts), is ondergebracht in een oude fondouk, een karavanserai die in 1711 werd gebouwd onder sultan Moulay Ismaïl. Het gebouw staat aan het plein van de schrijnwerkers, midden in de medina van Fez el-Bali. In ongeveer een uur ziet u er monumentale deuren, kisten, muziekinstrumenten en gereedschap van ambachtslieden, en daarna klimt u naar een dakterras met uitzicht over de daken van de oude stad. Het gebouw is minstens zo de moeite waard als de collectie, en het is een van de weinige plekken in de medina waar u rustig kunt zitten met een glas thee, op twee minuten van de drukste steegjes.

Deze gids is bedoeld voor wie wil begrijpen wat hij ziet: wat een ticket kost en wanneer het museum open is, waarom een karavanserai een museum werd, wat de fontein voor de deur vertelt, hoe u de versiering van het portaal leest, wat er binnen echt te zien is en hoe u er komt zonder twintig minuten in kringetjes te lopen. De andere monumenten van de stad behandelen wij in aparte artikelen. Hier blijven wij op het Nejjarine-plein en in de directe omgeving. Een overzicht van alle bezienswaardigheden vindt u in onze gids wat te doen in Fez.

In het kort

• Wat is het? Een privémuseum over hout en houtambachten in de fondouk Nejjarine, een karavanserai uit 1711 (het jaar 1123 van de hidjra), gebouwd onder Moulay Ismaïl om handelaren en hun waren onderdak te bieden.
• Erfgoed: het gebouw werd in 1916 beschermd als historisch monument en hoort bij de medina van Fez, die sinds 1981 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staat.
• Museum sinds 1998: na een restauratie in de jaren negentig, betaald door de Stichting Mohammed Karim Lamrani, is het op 23 mei 1998 als museum geopend.
• Collectie: drie toepassingen van hout, namelijk in de architectuur, in het huis en in de religieuze en geleerde wereld, aangevuld met gereedschap.
• De fontein op het plein, met zellige-tegels, is jonger: zij wordt toegeschreven aan sultan Moulay Abderrahmane (regering 1822-1859).
• Tickets: betaalde toegang, volgens recente waarnemingen in de orde van 20 tot 30 dirham per volwassene. Een officiële prijs staat niet online.
• Openingstijden: overdag, volgens het regionale toerismebureau van Fez dagelijks van 10.00 tot 17.30 uur. Controleer ter plaatse.
• Duur: reken op 45 minuten tot anderhalf uur, inclusief het dakterras met theesalon.

Tickets, prijs en openingstijden van het Nejjarine museum

Dit zijn de vragen die Nederlandstalige reizigers het vaakst stellen, dus wij beantwoorden ze meteen. De toegang tot het Nejjarine museum is betalend. Volgens recente waarnemingen ligt de prijs in de orde van 20 tot 30 dirham per volwassene, wat het tot een van de goedkopere bezoeken in de medina maakt. Het museum publiceert zijn tarief niet officieel online, dus het bedrag aan de kassa is het enige dat telt. Neem kleingeld in dirham mee: reken er niet op dat u met een bankkaart kunt betalen. Meer over contant geld, pinnen en wisselen leest u in onze gids over geld in Marokko.

Tickets koopt u gewoon aan de ingang. Een online ticket hebt u niet nodig: het museum is klein, en buiten de groepen van het eind van de ochtend is er zelden een rij. Wie toch een geleide wandeling door de medina boekt, krijgt het Nejjarine museum vaak als vaste stop in het programma. Dat is handig, maar u kunt het net zo goed op eigen houtje bezoeken, want de route is kort en bewegwijzerd.

Wat de openingstijden betreft: het regionale toerismebureau van Fez vermeldt een opening van dagelijks 10.00 tot 17.30 uur. Sommige bronnen noemen een latere sluiting. Tijdens de ramadan en op bepaalde feestdagen kunnen de uren korter zijn. Vraag het daarom na bij uw riad of kijk ter plaatse, zeker als u laat in de middag wilt gaan. Kom niet in het laatste uur voor sluiting: dan moet u kiezen tussen de zalen en het dakterras, dat samen met het museum dichtgaat.

Een houtmuseum in een karavanserai

In Fez is hout geen bijzaak. Het bedekt de plafonds van de medersa’s, het sluit de huizen af, het draagt de luifels boven de fonteinen, en er worden lage tafels, weefgetouwen en de plankjes van gemaakt waarop kinderen vroeger de Koran leerden. Het Nejjarine museum is opgezet om de herinnering aan die vakkennis te bewaren, op een moment dat de traditionele werkplaatsen machines en geïmporteerd hout zagen binnenkomen.

De keuze van de plek is geen toeval. Het woord Nejjarine komt van het Arabische najjar, de schrijnwerker of timmerman. Het plein en de wijk worden al eeuwen bewoond door houtbewerkers, en vandaag hoort u in de winkeltjes ernaast nog altijd schaven en zagen. Een houtmuseum in de fondouk van de schrijnwerkers betekent dat de voorwerpen tentoongesteld staan op enkele meters van de plek waar sommige ervan gemaakt kunnen zijn.

Het is ook goed om duidelijk te zeggen wat dit museum is en wat het niet is. Het is geen staatsinstelling: het is een privémuseum, beheerd door de Stichting Mohammed Karim Lamrani, die als instelling van openbaar nut is erkend. Het is evenmin een reusachtig museum: u loopt de zalen snel door, en het gebouw zelf vormt de helft van de aantrekkingskracht. Wie een grote collectie Marokkaanse kunst van alle disciplines zoekt, gaat eerder naar het museum Dar Batha, gewijd aan de traditionele kunsten van Fez. De twee bezoeken vullen elkaar goed aan, en verderop zetten wij ze naast elkaar.

Geschiedenis van de fondouk Nejjarine, van 1711 tot nu

Een fondouk uit de tijd van Moulay Ismaïl

De fondouk werd gebouwd in 1711, ofwel 1123 van de hidjra, tijdens de regering van de Alawitische sultan Moulay Ismaïl. De naslagwerken noemen als opdrachtgever een amin, een beheerder die namens het gezag het bestuur voerde, met de naam ʿAdiyil. De Makhzen, de koninklijke administratie, had er belangen: het gebouw diende tegelijk als opslagplaats en als onderkomen voor rondreizende kooplieden, vooral voor wie uit het binnenland kwam met waardevolle koopwaar.

Het principe van een fondouk is eenvoudig en doeltreffend. Op de begane grond, rond de binnenplaats, stonden de lastdieren en lagen de balen opgeslagen. Op de verdiepingen kwamen kamers uit op galerijen, en daar sliepen de reizigers. De fondouk Nejjarine telt er volgens de stichting die hem restaureerde eenenvijftig. Voor het protectoraat waren sommige kamers eigendom van kooplieden, onder wie joodse handelaren uit Fez, en in de negentiende eeuw werkte er een postkantoor in een klein winkeltje tussen het gebouw en de fontein.

Voor architectuurhistorici zit de waarde van de fondouk in zijn datum. Hij toont de decoratieve stijl van het begin van de Alawitische periode, een tijd waarin Moulay Ismaïl zijn grote bouwprojecten vooral in Meknès concentreerde. Een burgerlijk gebouw van deze kwaliteit, en zo goed bewaard, ziet u in Fez niet vaak.

Historisch monument, en daarna politiebureau

In 1916, in de eerste jaren van het Franse protectoraat, werd de fondouk beschermd als historisch monument. Die bescherming hield niet tegen dat het gebouw van functie veranderde: in de loop van de twintigste eeuw diende het onder meer als politiebureau tijdens het protectoraat, en later als internaat voor studenten. Bij gebrek aan onderhoud raakte het sterk in verval, en in de jaren zeventig werd het verlaten. Wie nu naar het onberispelijke houtwerk van de galerijen kijkt, kan zich moeilijk voorstellen in welke half vervallen staat het gebouw zich zo’n twintig jaar voor de opening van het museum bevond.

De restauratie betaald door Mohammed Karim Lamrani

De redding kwam van een kind van de stad. Mohammed Karim Lamrani, in 1919 in Fez geboren en in 2018 overleden, was drie keer premier van Marokko onder Hassan II en een vooraanstaand zakenman. Het initiatief om het Nejjarine-ensemble te redden kwam van de vereniging Fès-Saïss, het ministerie van Binnenlandse Zaken en de plaatselijke overheden. Karim Lamrani stemde ermee in de restauratie te financieren, en daarna nam zijn stichting het museum onder haar hoede.

De werkzaamheden begonnen in 1990 en waren in oktober 1996 klaar, volgens de presentatie van CEMA, een bedrijf van de mecenas. Ze bleven niet beperkt tot de fondouk: een multidisciplinair comité begeleidde ook de restauratie van het plein, de fontein, de nabije moskee en de ambachtswijk. De aangekondigde kosten bedroegen 18 miljoen dirham. Het museum werd op 23 mei 1998 ingehuldigd. Het resultaat is erg verzorgd, op sommige plekken bijna nieuw. Houd bij het bekijken van de galerijen in gedachten dat een deel van het houtwerk in de jaren negentig opnieuw is gemaakt door hedendaagse ambachtslieden. Dat is op zich al een levende demonstratie van de vakkennis die het museum laat zien.

Het Nejjarine-plein en de Nejjarine-fontein

Het plein zelf, Place Nejjarine in het Frans en Nejjarine Square in de Engelstalige gidsen, is klein en een beetje onregelmatig. U komt er vaak onverwacht op uit wanneer u een steegje omslaat. Het bestaat uit drie elementen: de gevel van de fondouk, de fontein die naast het portaal tegen de muur staat, en de schrijnwerkerijen langs de straten eromheen. Juist dat geheel, meer dan elk element afzonderlijk, maakt het tot een van de meest gefotografeerde pleinen van Fez.

De fontein van Moulay Abderrahmane

De fontein, in het Arabisch saqqaya, is niet even oud als de fondouk. Zij wordt toegeschreven aan sultan Moulay Abderrahmane, die van 1822 tot 1859 regeerde, dus ruim een eeuw na de bouw van de karavanserai. Toch vormen fondouk en fontein vandaag één geheel, en zo worden ze ook gefotografeerd: het oog haalt ze niet meer uit elkaar.

Bekijk de fontein van dichtbij. Onderaan ligt een rechthoekig bekken, dat ook als drinkbak voor paarden diende. Daarboven zit een groot paneel van zellige, het Marokkaanse tegelmozaïek, waarin blauw, geel en rood overheersen, met geometrische motieven en bloemmotieven. Weer daarboven ziet u een blinde boog, gebeeldhouwd stucwerk, halfzuilen die houten lateien dragen en ten slotte een luifel van cederhout die de versiering tegen de regen beschermt. Op twee vierkante meter krijgt u zo een goede samenvatting van de drie materialen van de decoratie in Fez: keramiek, gips en hout.

Een fotografietip: de fontein ligt in een smal plein en krijgt maar een deel van de dag direct licht. Een foto van de fontein met het portaal erachter lukt het best wanneer de gevel gelijkmatig belicht is, en vaak is dat in de ochtend. De mooiste foto van het plein maakt u echter van bovenaf, vanaf het dakterras van het museum, en die beschrijven wij verderop.

De souk van de schrijnwerkers, nog altijd aan het werk

Zonder de wijk zou het museum minder betekenis hebben. In de steegjes die van het plein vertrekken, maken schrijnwerkers nog altijd deuren, lijsten, tafels, bruidskisten en onderdelen van dakgebinten. De geur van vers gezaagd cederhout waarschuwt u al voordat u de krullen ziet. Neem voor of na uw bezoek vijf minuten om een ambachtsman aan het werk te zien. Dan begrijpt u het gereedschap in de vitrines beter: dat zijn geen relikwieën, maar de directe voorouders van wat drie deuren verderop nog wordt gebruikt.

Een kwestie van beleefdheid: vraag het voordat u een ambachtsman aan het werk fotografeert. De meesten vinden het goed, sommigen verwachten een gebaar of een aankoop, een enkeling weigert, en dat is zijn recht. Zoekt u een houten voorwerp om mee naar huis te nemen, dan is deze wijk een logische plek om te kijken. Wat u wel en niet mee mag nemen en welke souvenirs het best reizen, leest u in onze gids over souvenirs uit Marokko.

De architectuur van de fondouk lezen

Het portaal, het eerste stuk van het museum

Sta stil bij de ingang voordat u uw ticket koopt. Het portaal is ongeveer 5 meter hoog en 3 meter breed. Het combineert een hoefijzerboog op bakstenen pijlers, een veellobbige boog in gebeeldhouwd gips, panelen van zellige met bloemmotieven en opschriften, en een uitkragende houten luifel met bogen en balken. Kijk omhoog onder die luifel: het houtsnijwerk is daar fijner dan u vanaf het plein zou denken. De zware deur met twee vleugels maakt het geheel compleet.

De binnenplaats en de galerijen

Zodra u door de deur bent, valt het lawaai van de medina bijna in één keer weg. Het grondplan is rechthoekig, rond een centrale binnenplaats die aan vier zijden wordt omringd door galerijen boven elkaar. Er is een begane grond met daarboven meerdere verdiepingen, en dan het dakterras. De balustrades, de bogen en de moucharabieh-schermen van de galerijen zijn van hout. Het licht dat vanuit de open hemel boven de binnenplaats valt, tekent zich af op die roosters en verandert sterk naargelang het uur. Op de binnenplaats herinnert een grote metalen koopmansweegschaal, waarmee de goederen werden gewogen, aan de handelsfunctie van de plek.

De kamers, nu tentoonstellingszalen

De vroegere kamers van de reizigers, van verschillende grootte, komen uit op de galerijen. Daar staan nu de vitrines. Ze zijn smal en vrij donker, waardoor u ze een voor een binnengaat, wat het bezoek een eigen ritme geeft: u wisselt af tussen het halfduister van een zaal en de helderheid van de galerij. Dat is ook de reden waarom het bezoek langer lijkt dan het in werkelijkheid is.

Wat u ziet in het Nejjarine museum, per thema

De route is opgebouwd rond drie thema’s, zoals het regionale toerismebureau van Fez ze voorstelt: hout in de architectuur, hout in het dagelijks leven en hout in de religieuze wereld. Gereedschap van ambachtslieden en meubelstukken, zowel oude als hedendaagse, vullen het geheel aan. Het precieze aantal tentoongestelde voorwerpen wordt niet officieel gepubliceerd.

Hout in de architectuur

Dit is het indrukwekkendste deel. U ziet er monumentale deuren, gebeeldhouwde deurvleugels, stukken van plafonds, lateien en consoles, en panelen van moucharabieh. Die elementen op ooghoogte zien verandert alles: in een medersa bekijkt u een gebeeldhouwd plafond op tien meter afstand en tegen het licht in, terwijl u hier de slag van de guts onderscheidt, de vlechtmotieven, de opschriften en soms nog resten van verf. Bent u van plan daarna de grote medersa’s van de stad te bezoeken, kom dan eerst hier: u kijkt daarna anders naar hun houtwerk.

Hout in het huis

Het tweede register zijn de voorwerpen van het dagelijks leven. Gebeeldhouwde of beschilderde kisten waarin de uitzet en het linnengoed werden bewaard, lage tafels, rekken, meubels en gebruiksvoorwerpen van het gewone leven. Het museum toont ook muziekinstrumenten, die laten zien dat de houtbewerker ook instrumentenbouwer kon zijn. Vaak vinden kinderen dit het leukste deel, omdat ze raden waarvoor de voorwerpen dienden.

Hout in de wereld van geloof en kennis

Het derde register is liturgisch en schools hout. U vindt er koranplankjes, de houten schrijfborden waarop leerlingen van de traditionele scholen met inkt de te leren verzen schreven voordat ze die weer uitwisten, voorwerpen uit moskeeën en gebedssnoeren. Die bescheiden stukken vertellen evenveel over de geschiedenis van Fez als de monumentale deuren: de stad van de Qaraouiyine is in de eerste plaats een stad van geleerden en scholen.

Gereedschap, houtsoorten en technieken

Een deel van de collectie is gewijd aan het gereedschap van schrijnwerkers en houtsnijders: werktuigen om hout te zagen, te schaven, uit te hollen en te meten. Het is het meest onderschatte deel van het museum. De panelen leggen ook uit welke houtsoorten werden gebruikt, met voorop de atlasceder, waarvan de bossen in de Midden-Atlas op minder dan twee uur rijden van Fez liggen. Onthoud drie technieken die u daarna overal in de stad terugziet:

• Houtsnijwerk in reliëf en verdiept, dat de vlechtmotieven en de opschriften van deuren en plafonds oplevert.
• Beschilderd hout, zouaq genoemd, met kleurige bloemmotieven, vooral op kisten en op de plafonds van woonhuizen.
• Moucharabieh, een samenstel van kleine gedraaide stukjes dat lucht en licht doorlaat en tegelijk tegen blikken van buiten beschermt.

Het dakterras met theesalon

Het dakterras is de aangename verrassing van het bezoek. U bereikt het via de trap, na de laatste verdieping met galerijen, en er is een theesalon. Het uitzicht omvat de platte daken van de medina, de minaretten en, bij helder weer, de heuvels rond de stad. Ook als u geen tijd hebt om alle zalen te zien: ga naar boven. Het is een van de weinige uitkijkpunten in de hoogte die in het centrum van Fez el-Bali makkelijk bereikbaar zijn, en de ideale plek voor een pauze. Wie op zoek is naar een dakterras in Fez met uitzicht over de oude stad, vindt hier een van de eenvoudigste opties, zonder verplichting om in een winkel iets te kopen.

Twee praktische opmerkingen. Het theesalon kan eerder sluiten dan het museum, of op sommige dagen niet open zijn: reken er niet op voor de lunch. En het dakterras ligt in de volle zon: in de zomer is de zon er tussen 13.00 en 16.00 uur verpletterend, terwijl het scherende licht over de daken laat in de middag het mooist is. Wanneer het klimaat in Fez het aangenaamst is, leest u in onze gids over de beste reisperiode voor Marokko.

Musea in Fez: Nejjarine of Dar Batha?

Wie op musea in Fez zoekt, komt vooral twee namen tegen: het Nejjarine museum en het museum Dar Batha. Ze concurreren niet met elkaar, ze beantwoorden een andere vraag. Het Nejjarine museum is een themamuseum: het vertelt alles over één materiaal, hout, in een gebouw dat zelf een meesterwerk van houtbewerking is, op het plein waar dat ambacht nog altijd wordt uitgeoefend. Dar Batha is ruimer van opzet en gewijd aan de traditionele kunsten van Fez in brede zin.

Hebt u maar tijd voor één museum en zit u midden in de medina, dan is Nejjarine de logische keuze: het ligt centraal, het bezoek is kort, en het dakterras is een bonus. Hebt u een volle dag of meer, dan vullen de twee bezoeken elkaar goed aan, omdat u bij Nejjarine leert kijken naar het houtwerk van de hele stad, en bij Dar Batha een breder beeld krijgt van het kunstambacht van Fez. Kijkt u voor beide naar de openingstijden van de dag zelf, want die kunnen veranderen.

Hoe komt u bij het Nejjarine museum?

Te voet vanaf Bab Boujloud

Vanaf de blauwe poort Bab Boujloud is de duidelijkste route de Talaa Kebira af te lopen, de grote straat die schuin aflopend door de medina gaat. Volg die tot het einde, waar ze uitkomt op de souks van het centrum, richting de souk Attarine en de omgeving van het heiligdom van Moulay Idriss II. Het Nejjarine-plein ligt op enkele tientallen meters van die zone. Reken op 15 tot 25 minuten lopen, afhankelijk van de drukte en van uw stops. Het museum staat meestal aangegeven op de toeristische bordjes van de medina. Twijfelt u, vraag het dan aan winkeliers en niet aan de jongeren die spontaan aanbieden u de weg te wijzen.

Een tip voor wie met een kaart-app op de telefoon loopt: in de smalle, deels overdekte steegjes werkt de plaatsbepaling vaak slecht. Download vooraf een offline kaart, en gebruik de bordjes en de namen van de souks als houvast. Hoe u een simkaart of eSIM regelt om onderweg internet te hebben, leest u in onze gids over roaming en simkaarten in Marokko.

Vanaf de luchthaven, het station of met de taxi

Er rijden geen auto’s in de medina. Een petit taxi zet u af bij een van de poorten, waarbij Bab Boujloud het handigst is om de bovenstaande route te volgen, en het laatste stuk doet u te voet. Komt u met het vliegtuig, dan ligt de luchthaven Fez-Saïss ten zuiden van de stad. Onze gids over de luchthaven Fez-Saïss legt uit hoe u in het centrum komt, en onze vergelijking van de luchthaventransfer in Marokko helpt u te kiezen tussen taxi, pendelbus en privétransfer. Veel riads bieden ook aan hun gasten bij aankomst tot aan de poort te laten begeleiden, zodat u niet met uw bagage het adres hoeft te zoeken. Vliegt u vanuit Nederland of België, dan staan de routes naar Fez in ons overzicht van de vluchten van Nederland naar Marokko.

Kleding, duur en het beste moment

Het museum is een culturele plek die voor iedereen open is, zonder religieuze beperking. Er wordt geen bijzondere kleding geëist, maar de omliggende wijk is een van de meest religieuze van de medina, op een paar stappen van het heiligdom van Moulay Idriss II: bedekte schouders en knieën zijn gewoon de meest respectvolle manier om er rond te lopen. Draag schoenen met goede grip, want de trappen binnen zijn steil en de steegjes glad bij regen.

Op vrijdag aan het eind van de ochtend en het begin van de middag is de heilige wijk ernaast erg druk rond het grote middaggebed, en veel winkels gaan dicht. Dat is geen goed moment om het museum met de souks te combineren. Door de week bij de opening komen laat u genieten van een bijna lege binnenplaats, voordat de groepen met gids aankomen, die vaak aan het eind van de ochtend langskomen.

Met kinderen naar het Nejjarine museum

Het museum werkt goed met kinderen, juist omdat het klein is. Het bezoek is in drie kwartier te doen, de zalen met huiselijke voorwerpen en muziekinstrumenten spreken tot de verbeelding, en het dakterras is een beloning aan het eind. Let wel op twee punten: de trappen zijn steil en er is geen lift gemeld, wat met een kinderwagen lastig is, en het dakterras ligt in de volle zon. Combineer het bezoek met een paar minuten bij een schrijnwerker op het plein, want kinderen zien daar met eigen ogen hoe het gereedschap uit de vitrines wordt gebruikt.

Foto’s maken in het museum

Bezoekers prijzen vooral het gebouw, de rust op de binnenplaats en het uitzicht vanaf het dakterras, en dat zijn ook de plekken waar de mooiste foto’s ontstaan. De regel voor fotograferen in de tentoonstellingszalen is in de loop der jaren veranderd en kan er strenger zijn dan op de binnenplaats of het dakterras. Er staat geen officiële regel online. Kijk dus naar de bordjes en vraag het aan het personeel voordat u in een zaal fotografeert.

Veelgemaakte fouten bij een bezoek

• Alleen de foto van de fontein maken. De meeste groepen staan vijf minuten voor de gevel en vertrekken weer, terwijl het interieur de prijs van het ticket ruimschoots waard is.
• Het gereedschap overslaan. De vitrines met werktuigen lijken sober, maar juist zij geven de sleutel tot al het andere.
• In de zalen fotograferen zonder te controleren. Kijk naar de bordjes of vraag het aan het personeel. De binnenplaats en het dakterras leveren hoe dan ook genoeg mooie beelden op.
• Een valse gids volgen. De ronselaars die aanbieden u het museum te laten zien, brengen u meestal ook naar een winkel. De route is kort en bewegwijzerd.
• Vlak voor sluitingstijd aankomen. Minder dan een uur vooraf moet u kiezen tussen de zalen en het dakterras, dat samen met het museum sluit.
• Vergeten op het plein omhoog te kijken. De cederhouten luifel van het portaal en die van de fontein zijn twee gratis tentoonstellingsstukken.

Over die valse gidsen: ze zijn in de medina van Fez een bekend verschijnsel, vervelend maar zelden gevaarlijk. Een vriendelijk maar beslist nee is meestal genoeg. Wat u in Marokko wel en niet hoeft te vrezen, zetten wij feitelijk op een rij in onze gids is Marokko veilig.

In de buurt van het Nejjarine-plein

Het plein ligt in het zwaartepunt van de medina, en bijna alles waar Fez beroemd om is ligt op minder dan tien minuten lopen. Enkele ideeën om aan uw bezoek te koppelen, die wij elk uitgebreider beschrijven in onze gids bezienswaardigheden en wat te doen in Fez:

• Het heiligdom van Moulay Idriss II, vlakbij: het interieur is voorbehouden aan moslims, maar u kunt door de deuren kijken en langs de heilige wijk lopen, waarvan de toegangen gemarkeerd zijn met horizontale houten balken.
• De souk Attarine, de oude markt van de kruideniers en parfumeurs, en de kissaria, waar stoffen en kleding worden verkocht.
• De medersa Attarine, een college uit de veertiende eeuw dat beroemd is om zijn stucwerk en houtwerk, op een paar minuten: daar ziet u op zijn plek wat het museum in de vitrine toont.
• De moskee Qaraouiyine, waarvan u de binnenplaats vanaf de deuren ziet (toegang voorbehouden aan moslims).
• Het Seffarine-plein met zijn koperslagers, die in de open lucht koper bewerken, iets verder naar het oosten.

Een logische route voor een halve dag: het Nejjarine museum bij de opening, een pauze op het dakterras, het heiligdom van Moulay Idriss van buitenaf, de souk Attarine, de medersa Attarine, en dan naar beneden richting het Seffarine-plein. Zo ziet u het belangrijkste van het hart van Fez el-Bali zonder ooit meer dan een kilometer te lopen. Twijfelt u nog of u Fez of Marrakech in uw reis opneemt, lees dan onze vergelijking Marrakesh of Fez. En reist u verder naar het noorden, dan legt onze gids uit hoe u van Fez naar Chefchaouen komt.

Veelgestelde vragen over het Nejjarine museum

Wat kost een ticket voor het Nejjarine museum?

De toegang is betalend en kost volgens recente waarnemingen in de orde van 20 tot 30 dirham per volwassene. Het tarief wordt niet officieel online gepubliceerd: neem kleingeld in dirham mee en controleer de prijs die aan de kassa staat.

Wat zijn de openingstijden van het Nejjarine museum?

Het regionale toerismebureau van Fez vermeldt een opening van dagelijks 10.00 tot 17.30 uur. Sommige bronnen noemen een latere sluiting. Tijdens de ramadan en op bepaalde feestdagen kunnen de uren korter zijn: controleer ter plaatse of vraag het aan uw accommodatie.

Moet ik tickets vooraf online kopen?

Nee. U koopt uw ticket aan de ingang. Het museum is klein en een rij is zeldzaam, behalve wanneer groepen met gids aan het eind van de ochtend aankomen. Kom bij de opening voor de rustigste binnenplaats.

Uit welke tijd stamt de fondouk Nejjarine?

De fondouk werd gebouwd in 1711, ofwel 1123 van de hidjra, onder de regering van sultan Moulay Ismaïl. De fontein op het plein is jonger en wordt toegeschreven aan Moulay Abderrahmane, die van 1822 tot 1859 regeerde.

Wie beheert het Nejjarine museum?

Het is een privémuseum, beheerd door de Stichting Mohammed Karim Lamrani, die als instelling van openbaar nut is erkend. De mecenas, een voormalige premier afkomstig uit Fez, betaalde in de jaren negentig de restauratie van het Nejjarine-ensemble. Het museum werd op 23 mei 1998 geopend.

Mag ik foto’s maken in het Nejjarine museum?

De binnenplaats, de galerijen en het dakterras kunt u in de meeste gevallen zonder probleem fotograferen. De regel in de tentoonstellingszalen is per periode veranderd en er staat geen officiële regel online: volg de bordjes en de aanwijzingen van het personeel.

Hoeveel tijd hebt u nodig voor het bezoek?

Reken op 45 minuten voor de zalen en het gebouw, en tot anderhalf uur als u een glas thee op het dakterras drinkt en een rondje door de souk van de schrijnwerkers ernaast maakt.

Is het Nejjarine museum open voor niet-moslims?

Ja. Het is een museum dat open is voor alle bezoekers, zonder onderscheid. Alleen de gebedshuizen in de buurt, zoals het heiligdom van Moulay Idriss II en de moskee Qaraouiyine, zijn voorbehouden aan moslims.

Is het museum geschikt voor kinderen?

Ja, omdat het bezoek kort is en de huiselijke voorwerpen en muziekinstrumenten kinderen aanspreken. Houd wel rekening met steile trappen zonder gemelde lift en met de volle zon op het dakterras in de zomer.

Is het museum de moeite waard als u weinig tijd hebt?

Ja, omdat het centraal ligt en snel te bezoeken is. Met maar één dag in Fez past het zonder omweg tussen de wijk van Moulay Idriss en de souk Attarine, en het dakterras biedt een van de weinige makkelijk bereikbare uitzichten in de hoogte over de medina.

Samenvatting

Het Nejjarine museum combineert drie goede redenen om halt te houden: een fondouk uit 1711 die tot de best gerestaureerde van Fez hoort, een fontein uit de negentiende eeuw die op zichzelf de hele decoratiekunst van Fez samenvat, en een collectie die u leert kijken naar het hout van de hele stad, van de deuren van de huizen tot de plafonds van de medersa’s. Een ticket kost in de orde van 20 tot 30 dirham, het museum is overdag open, en een bezoek duurt drie kwartier tot anderhalf uur. Kom vroeg, ga naar het dakterras, neem vijf minuten voor de schrijnwerkers op het plein, en houd de rest van de ochtend vrij voor de wijk van Moulay Idriss en de souk Attarine, een paar stappen verderop. Het is een kort en goedkoop bezoek, en een van die bezoeken die de rest van uw verblijf interessanter maken.

Bronnen

Medina van Fez op de Werelderfgoedlijst: UNESCO, Medina van Fez. Architectuur en datering van de fondouk: ArchNet, Funduq al-Najjariyyin en Discover Islamic Art (Museum With No Frontiers), Nejjarin Funduq. Bezoek en openingstijden: regionaal toerismebureau van Fez, Nejjarine museum. Restauratie en mecenaat: Stichting Karim Lamrani, cultureel mecenaat.

Informatief artikel, bijgewerkt in november 2026. De ticketprijzen, openingstijden en bezoekregels van het Nejjarine museum kunnen veranderen: controleer ze ter plaatse voor uw bezoek.

Fotoverantwoording

Illustraties: uitgelichte afbeelding « File:Fondouk el-Nejjarine (Old name- Fes (5364129707)).jpg » van Michal Osmenda from Brussels, Belgium (CC BY-SA 2.0); « File:Place nejjarine from above.jpg » van Robert Prazeres (CC BY-SA 4.0); « File:Place-an-Nejjarine (4783710686).jpg » van Mike Prince from Bangalore, India (CC BY 2.0), via Wikimedia Commons.