Bab Boujloud, de blauwe poort van Fez: geschiedenis en bezoek

Bab Boujloud, de blauwe poort van Fez, is de monumentale westelijke toegang tot de medina van Fez el-Bali. Het is een drievoudige hoefijzerboog, gebouwd in 1913, helemaal aan het begin van het Franse protectoraat, aan de buitenkant bekleed met blauwe keramiektegels en aan de kant van de medina met groene. De poort komt direct uit op de twee grote straten van de oude stad, de Talaa Kebira en de Talaa Seghira. U gaat er gratis doorheen, dag en nacht, en het is het eenvoudigste vertrekpunt voor een eerste bezoek aan Fez.

Deze pagina gaat alleen over de poort en haar directe omgeving: haar echte geschiedenis, die recenter is dan de meeste bezoekers denken, de manier om de gevel te lezen, het plein ervoor, de twee straten die erachter beginnen, parkeren en de taxi, de klassieke valkuilen rond de ingang en de beste momenten om haar te fotograferen. Voor de rest van uw verblijf bundelt onze gids over wat te doen in Fez alle hoogtepunten van de stad.

In het kort

• Bouwjaar: de huidige poort van Bab Boujloud dateert van 1913. Het bestuur van het Franse protectoraat, ingesteld in 1912, wilde de medina een plechtiger toegang geven.
• De oude poort: een veel oudere en bescheidener poort, die voor het grootste deel uit de twaalfde eeuw zou stammen, staat nog altijd links ervan als u vanaf het plein kijkt. Ze is vandaag gesloten.
• Blauw en groen: de gevel naar buiten wordt door blauw beheerst, die naar de medina door groen. Beide zijn bekleed met geglazuurde tegels met geometrische en bloemmotieven.
• De naam zou komen van Abu al-Junud, « de vader van de troepen », een verwijzing naar het oude militaire paradeterrein waar nu het plein Boujloud ligt, ook plein Pacha el-Baghdadi genoemd.
• Het beroemde beeld: door de middelste boog ziet u de minaretten van de medersa Bou Inania en de moskee Sidi Lazzaz, op twee minuten lopen.
• Erachter beginnen de Talaa Kebira en de Talaa Seghira, die afdalen naar de wijk van Al Quaraouiyine. Voorbij het plein rijden geen auto’s meer.
• Entree: vrij en gratis, op elk uur. De poort hoort bij de medina van Fez, sinds 1981 werelderfgoed van UNESCO.

Bab Boujloud bezoeken: praktische fiche

Er is geen loket en geen openingstijd: Bab Boujloud is een stadspoort die altijd open is, en de doorgang is gratis. Voor wie snel wil weten waar, wanneer en hoe lang, vat de tabel hieronder het essentiële samen. De details over vervoer, parkeren en het beste uur volgen verderop.

Kleding en schoenen

Om door de poort te gaan, is geen bijzondere kleding vereist. U betreedt wel een traditionele en vrome stad: bedekte schouders en knieën zorgen voor ontspannener contacten in de medina, en ze worden hoe dan ook verwacht als u daarna de medersa Bou Inania bezoekt. Zorg vooral voor schoenen met grip: de twee Talaa zijn geplaveid, hellen en worden glad na regen. Meer tips over wat u in een Marokkaanse medina draagt, vindt u in onze gids over kleding in Marokko: wat aantrekken.

Geschiedenis van Bab Boujloud: een poort uit 1913 op een middeleeuwse drempel

Veel bezoekers vertrekken in de overtuiging dat ze door een poort van duizend jaar oud zijn gegaan. Dat klopt niet, en precies dat maakt Bab Boujloud interessant. De poort die op sociale media de ronde doet, is iets meer dan een eeuw oud. De plek zelf is wel al sinds de middeleeuwen een drempel van de stad, en u kunt er nog altijd naast elkaar de middeleeuwse ingang en haar opvolger uit de twintigste eeuw zien.

De naam: van « vader van de troepen » tot Boujloud

De naam is veel ouder dan de huidige poort. De verklaring die de historici van de stad het vaakst aanhouden, ziet er een volkse vervorming in van Abu al-Junud, « de vader van de troepen ». Die zou verwijzen naar de grote esplanade voor de poort, die lange tijd werd gebruikt als parade- en verzamelterrein voor het leger. De schrijfwijzen lopen sterk uiteen: Boujloud, Bou Jeloud, Bou Jloud, Bab Bou Jeloud; in het Arabisch leest u ook « Bab Abi al-Junud ». Ze wijzen allemaal op dezelfde poort en, bij uitbreiding, op de wijk eromheen, waar ook de medersa Bou Inania ligt.

Hoe spreekt u Bab Boujloud uit?

De spelling Boujloud is Frans: « ou » klinkt als de Nederlandse « oe » en de « j » als de zachte « zj » in « journaal ». In het Nederlands komt de naam dus ongeveer uit als « bab boe-zjloed », met de klemtoon op de laatste lettergreep. Wie het zo tegen een taxichauffeur zegt, wordt zonder problemen begrepen. Het is ook de reden waarom u op kaarten en bordjes zowel Boujloud als Bou Jeloud tegenkomt: het zijn twee Franse weergaven van dezelfde Arabische naam.

De oude poort, met een bocht en gebouwd voor de verdediging

Voor 1913 ging u de stad binnen via een eenvoudige poort, die voor het grootste deel uit de twaalfde eeuw zou kunnen stammen, de tijd waarin de Almohaden de vestingwerken van Fez herinrichtten. Die poort opende niet in de as van de straat: de doorgang liep evenwijdig aan de stadsmuur, zodat u zijdelings, via de zuidflank, in de Talaa Kebira uitkwam. Zo’n geknikte doorgang, gangbaar bij oude poorten in Marokko, vertraagde een aanvaller en maakte het makkelijker om wie binnenkwam te controleren. Deze oude poort staat er nog altijd, links van de blauwe poort als u vanaf het plein komt. Ze is gesloten, maar haar grote bakstenen boog zonder keramiek toont hoe de toegangen tot de medina eruitzagen voor het protectoraat. Neem een minuut om haar te bekijken: de vergelijking met haar buurvrouw zegt alles over de bedoeling van 1913.

De bouw van 1912-1913

Het Franse protectoraat werd in 1912 ingesteld. Het nieuwe bestuur nam het beheer van Fez in handen en wilde een grootsere toegang tot de oude stad. In december 1912 tekende het hoofd van de gemeentediensten, kapitein Mellier, de plannen voor een nieuwe opening in de stadsmuur. Daarvoor moesten een stal en drie winkels worden gekocht en gesloopt. Die winkels behoorden echter tot een vrome stichting (habous, of waqf) waarvoor ze de inkomsten opbrachten, en de operatie vergde delicate onderhandelingen voordat de werf kon opschieten. De poort werd in 1913 voltooid. Haar architect is niet met zekerheid bekend; hij was waarschijnlijk Frans, en de keramische versiering is het werk van Marokkaans vakmanschap.

Daar zit een paradox in die u beter niet wegpoetst. De meest gefotografeerde poort van Fez, het symbool van de medina geworden, is een schepping uit de koloniale tijd. Maar ze werd uitgevoerd in een volmaakt beheerste Marokkaanse vormentaal, en de inwoners van Fez hebben haar zich al lang eigen gemaakt. Ze verraadt de medina niet: ze is er de etalage van geworden. Als bewijs van haar faam bouwt het Marokkaanse paviljoen van het pretpark Epcot in Florida er een versie van na, om de overgang te markeren tussen zijn « nieuwe stad » en zijn « medina ».

De architectuur van de blauwe poort van Fez: zo leest u de gevel

Veel mensen lopen onder de poort door terwijl ze naar hun telefoon kijken. Blijf liever midden op het plein staan, op een dertigtal passen, en bekijk het geheel voordat u verder gaat. De compositie is eenvoudig, bijna schools, en dat maakt haar juist zo leesbaar.

Drie bogen, een triomfboog op zijn Marokkaans

De poort telt drie doorgangen: een grote middenboog en twee lagere zijbogen, symmetrisch geplaatst. Alle drie zijn gebroken hoefijzerbogen, het kenmerkende profiel van de architectuur van het islamitische Westen. Het algemene schema, een grote doorgang geflankeerd door twee kleine, doet denken aan een triomfboog. Dat is een van de sleutels om het monument te begrijpen: het verbindt een klassieke Europese compositie met Spaans-Moorse vormen. De top is bekroond met kantelen, de getande muurtanden die aan een vesting doen denken, en een rechthoekig kader, de alfiz, omsluit de versiering boven de bogen. De sobere onderbouw contrasteert met het veld van keramiek dat het bovenste deel van de muur vult. Kijk ook naar de rand van de bogen: een geschulpte, reliëfrijke boord onderstreept elke opening en verzacht de massa van het metselwerk.

Blauw buiten, groen binnen

Aan de kant van het plein overheerst blauw, aan de kant van de medina groen. Beide gevels zijn bekleed met geglazuurde tegels waarin arabesken en geometrische motieven in elkaar grijpen, met boven de zijdoorgangen twee blinde vensters met een dichter mozaïek. De meest verspreide verklaring, overgenomen door de meeste gidsen en door de inwoners van Fez zelf, is dat blauw de kleur van Fez is, die van zijn vermaarde keramiek, en groen de kleur van de islam, die u ontdekt wanneer u de heilige stad binnengaat. Geen enkele tot nu toe gepubliceerde tekst uit 1913 bevestigt dat de bouwer die symboliek heeft gewild. Zie haar dus als een traditionele lezing en niet als een feit uit het archief. Ze heeft op zijn minst de verdienste u eraan te herinneren dat het « blauw van Fez » een echte pottenbakkerstraditie aanduidt, waarvan de blauw versierde stukken de reputatie van de werkplaatsen van de stad hebben gemaakt.

Een praktisch advies dat uit die dubbele gevel volgt: fotografeer niet alleen de blauwe kant. Draai u om zodra u onder de boog door bent. De groene gevel, discreter en vaak in tegenlicht, is die welke de bewoners zien als ze de medina verlaten, en zij markeert de overgang van de handelsstad naar de moderne stad.

De twee minaretten in de boog

Het echte schouwspel van Bab Boujloud is wat u erdoorheen ziet. Vanaf het plein omlijst de middenboog twee minaretten. De hoogste, versierd met groene keramiek, is die van de medersa Bou Inania, in de veertiende eeuw opgetrokken aan de Talaa Kebira. De andere, soberder en recenter, hoort bij de moskee Sidi Lazzaz. Die kadrering is zo volmaakt dat velen denken dat ze bewust is. Geen enkele bron laat toe dat te bevestigen, maar het resultaat is er, en het is het beeld dat de poort beroemd heeft gemaakt. Om het te krijgen, gaat u precies in de as van de middenboog staan, iets naar achteren, en wacht u op het moment tussen twee golven voorbijgangers. Een lichte telelens trekt de twee torens samen in de boog; een groothoek maakt ze juist kleiner en laat ze verdrinken in het decor.

Het plein Boujloud en de monumenten eromheen

De poort is niet te begrijpen zonder de esplanade ervoor. Het plein Boujloud draagt officieel de naam plein Pacha el-Baghdadi, ter ere van Si Mohammed ben Bouchta el-Baghdadi, die Fez gedurende de eerste twintig jaar van het protectoraat bestuurde, tot zijn dood in 1932. Het plein is waarschijnlijk ontstaan in de tijd van de Almohaden, begin dertiende eeuw, samen met de meeste vestingwerken in de buurt. Paradeterrein, kampeerplaats voor karavanen, wandelplek en ‘s avonds podium voor voorstellingen: het is altijd de voorkamer van de medina geweest. In de Merinidische tijd stond er zelfs een groot stalgebouw in het midden, de Herri Bou Jloud.

Rondom het plein laten verschillende monumenten zich lezen als de opeenvolgende lagen van de stad:

• De kasba Bou Jeloud, in het zuiden: deze oude citadel, van Almoravidische en daarna Almohadische oorsprong, huisvestte tot in de twintigste eeuw de autoriteiten en de gouverneur van Fez. Ze is niet langer versterkt en vormt nu een woonwijk, waarvan het stratenplan het spoor van de omwalling bewaart.
• De moskee Bou Jeloud, in het zuiden, gesticht in de Almohadische tijd aan het eind van de twaalfde eeuw. Haar minaret, gebouwd door de Merinide Abu Yahya na de inname van Fez in 1248, draagt de eerste bekende Merinidische stichtingsinscriptie. Het is een actieve gebedsplaats, voorbehouden aan moslims.
• Bab Mahrouk, op de noordwesthoek: de « poort van de verbrande », opgetrokken onder Muhammad al-Nasir in 1204, was lange tijd de belangrijkste westpoort van Fez el-Bali. Haar naam herinnert aan het lichaam van een opstandeling, al-Ubaydi, dat op die plek in 1203-1204 werd verbrand.
• Bab Chorfa en de kasba en-Nouar, in het noorden: de « poort van de Chorfa », in haar Alaouitische vorm, geeft toegang tot de kasba en-Nouar, een citadel van Almohadische oorsprong die later aanhangers van de Alaouieten uit de Tafilalet huisvestte.
• Het college Moulay Idriss, in het zuiden: in 1914 geopend onder de naam Collège musulman, nam het zijn intrek in gebouwen waarvan de bouw in 1917 begon, rond een grote tuinbinnenplaats versierd met zellige.
• Bab Chems, aan het westelijke uiteinde van het plein: ze komt uit op de versterkte gang die Fez el-Bali met Fez el-Jdid verbindt, die van de tuinen Jnan Sbil.

Het noordelijke deel van het plein herbergt al lang een openluchtmarkt met goedkope producten voor de bewoners, ver van de winkels voor toeristen. Op avonden met wat leven ziet u er soms kringen van halqa, de traditionele straatvoorstellingen waarbij vertellers, muzikanten en komieken een staand publiek rond zich verzamelen. Het plein heeft ook gediend als gratis podium tijdens sommige edities van het Festival van Fez voor heilige wereldmuziek. Het programma verandert elk jaar: controleer het officiële programma voordat u erop rekent.

Bab Boujloud is overigens maar een van de vele toegangen tot de stad. De oudere poorten rond het plein, zoals Bab Mahrouk en Bab Chorfa, tonen hoe de stad zich vroeger verdedigde, en verderop in de medina liggen nog Bab Guissa en Bab Ftouh. Wie de vestingwerken van Fez wil leren kennen, kan van het plein een goed vertrekpunt maken voor een wandeling langs de muren.

Na Bab Boujloud: Talaa Kebira of Talaa Seghira?

Zodra u door de poort bent, splitst de straat zich. Dat is de eerste beslissing van uw bezoek, en ze telt, want beide straten dalen af naar het hart van de medina en het is aangenamer ze in die richting te volgen. Ze lopen ongeveer evenwijdig, van west naar oost, en komen samen in de wijk Aïn Allou, onder de moskee Chrabliyine.

De Talaa Kebira (« de grote klim ») is de hoofdstraat van Fez el-Bali. U bereikt haar vandaag via een doorgang aan de noordkant van de kleine ruimte achter de poort. Ze loopt langs de moskee Sidi Lazzaz, daarna langs de medersa Bou Inania en, daartegenover, Dar al-Magana, het huis met het wateruurwerk waarvan de bronzen schalen vroeger de uren sloegen. Daarna volgen de fondouks, oude karavanserais, de wijk Chrabliyine, historisch verbonden met de babouches, en dan de steile afdaling van Ras Tiyyalin voor de specerijensouk en de medersa Al Attarine. De Talaa Seghira (« de kleine klim ») vertrekt van dezelfde poort, iets zuidelijker, en biedt een afdaling die vaak minder druk is, met winkels voor het dagelijks leven.

Ons advies: daal af via de Talaa Kebira voor de monumenten en klim terug via de Talaa Seghira. Zo maakt u een lus zonder twee keer langs dezelfde kramen te komen, en komt u vanzelf weer uit bij Bab Boujloud. Onderweg naar beneden komt u in de buurt van het plein Seffarine en de leerlooierijen: wat u daar moet weten over het uitzicht, de fooi en de geur leest u in onze gids over de leerlooierij Chouara in Fez.

Hoe komt u bij Bab Boujloud: luchthaven, station en nieuwe stad

Bab Boujloud is een van de weinige punten van de medina die een chauffeur zonder aarzelen vindt: het is de grens waar de voertuigen stoppen. Zeg gewoon « Bab Boujloud » of « place Boujloud » tegen elke taxi.

• Vanaf de luchthaven Fez-Saïss, op een vijftiental kilometer ten zuiden van de stad: reken doorgaans op twintig tot vijfendertig minuten rijden, afhankelijk van het verkeer. De grands taxis wachten voor de aankomsthal. De prijs per voertuig tot een poort van de medina varieert met het uur en de recente waarnemingen (meestal tussen 150 en 250 dirham, meer ‘s nachts): spreek hem af voordat u instapt. Veel riads bieden ook een transfer tot aan de poort, waar een kruier u te voet verder brengt. Alle details staan in onze gids over de luchthaven Fez-Saïss, en onze vergelijking van de luchthaventransfer in Marokko helpt u kiezen tussen taxi, shuttle en privéchauffeur.
• Vanaf het ONCF-station van Fez, in de nieuwe stad: een petit taxi (in Fez rood) zet u in tien tot twintig minuten af, afhankelijk van het verkeer, voor een bedrag in de orde van tien tot twintig dirham op de meter, meer ‘s nachts. Sta erop dat de meter aangaat.
• Vanuit de nieuwe stad: dezelfde oplossing, een petit taxi met meter. Lopen kan, maar het is lang en weinig aangenaam, langs drukke lanen.
• Met de auto: verder dan het plein komt u niet. Zie de paragraaf over parkeren hieronder.

Hoe de petits taxis en grands taxis in Marokko werken, en waarom u altijd vooraf de prijs of de meter regelt, leest u in onze gids over taxi en Uber in Marokko.

Parkeren bij Bab Boujloud en in de medina van Fez

Reist u met een huurauto, dan is parkeren de eerste praktische vraag. Het antwoord is eenvoudig: met de auto komt u niet verder dan het plein Boujloud, want de medina van Fez el-Bali is autovrij. De parkeerplaatsen in de buurt worden vaak bewaakt door gardiens, parkeerwachters die een klein muntstuk vragen. Houd daarom wat kleingeld bij de hand. Informeer naar de ingerichte parkeerplaatsen voor de medina, want het aanbod verandert met de werken.

Het plein is namelijk al enkele jaren in verandering. In 2018 werd een parkeerproject gestart om de medina te ontlasten, met de onteigening van 46 eigendommen. In 2022 volgde een architectuurwedstrijd voor de herinrichting van het oppervlak, met een aangekondigd budget van 8,5 miljoen dirham, nieuwe verlichting en het uitlichten van de muren en de poorten. Afhankelijk van het moment van uw bezoek kunt u schuttingen of juist een vernieuwde inrichting aantreffen: de precieze toestand controleert u ter plaatse.

Een praktische tip: logeert u in een riad, vraag dan vooraf waar u de auto het best achterlaat. De meeste accommodaties in de medina kennen een vaste plek en een bewaker in de buurt, en sturen iemand om u daar op te halen. Vertrekt u aan het eind van uw reis vanaf de luchthaven, dan staat in onze gids over parkeren op de luchthavens van Marokko wat u daar kunt verwachten.

Het beste moment en de beste foto

De blauwe gevel kijkt uit op het plein, aan de westkant van de medina: hij vangt het middaglicht, dat de keramiek doet trillen. ‘s Ochtends ligt hij vaker in de schaduw, maar dan is het plein vroeg bijna leeg, wat een vrij beeld oplevert. Op vrijdag rond het grote middaggebed en op feestdagen verandert de drukte sterk. Op zomeravonden en tijdens de ramadan, na het verbreken van het vasten, wordt het plein de openluchtwoonkamer van de wijk.

Wilt u de poort zonder mensen, kom dan vroeg in de ochtend. Wilt u de blauwe tegels op hun mooist, kom dan in de middag. En wilt u het leven van Fez zien, dan is de avond het moment. Fotografeer in alle gevallen niet alleen de blauwe kant: de groene gevel en de oude poort ernaast vertellen het verhaal compleet. Weet ten slotte dat het fotograferen van gezichten zonder toestemming slecht wordt ontvangen: vraag het, en aanvaard een weigering.

Eten en drinken bij Bab Boujloud: terrassen en restaurants

De avond is het moment dat wij het liefst hebben. De caféterrassen vlak achter de poort, aan de kant van de medina, kijken van bovenaf uit op de bogen en op het komen en gaan van families, straatverkopers en kruiers die met hun karren terug naar boven komen. Bestel een muntthee, ga op de verdieping zitten en kijk hoe de medina volloopt: dat is een tafereel dat geen enkele foto kan weergeven.

De prijzen van die terrassen blijven over het algemeen bescheiden, maar vraag ernaar als de kaart niet zichtbaar hangt. Rond de poort en in het begin van de twee Talaa vindt u ook eenvoudige eetgelegenheden en kramen voor een snelle hap. Betaal liefst met kleine biljetten of muntstukken: in de medina is contant geld de norm. Hoe u in Marokko het best aan dirhams komt, staat in onze gids over geld wisselen en pinnen in Marokko.

Overnachten bij Bab Boujloud: riad en bagage

Veel reizigers zoeken een riad of hotel bij Bab Boujloud, en dat is logisch: de poort is het punt waar de taxi u afzet, wat aankomen en vertrekken eenvoudiger maakt. Toch is de poort niet voor elke accommodatie de beste ingang. Een tip die veel misverstanden voorkomt: ligt uw riad lager in de medina, vraag dan of u beter bij Bab Boujloud of bij een andere poort wordt afgezet. Veel reizigers komen uit gewoonte via de blauwe poort binnen en slepen daarna twintig minuten hun koffers bergaf, terwijl een andere toegang hen op twee stappen van hun accommodatie had afgezet.

De kruiers met hun karren die bij de poort wachten, zijn waardevol met bagage, want de steegjes zijn verboden voor auto’s. Spreek de prijs af voordat u vertrekt, en vraag uw riad naar het gebruikelijke tarief. Twijfelt u nog of Fez de juiste uitvalsbasis is voor uw reis, lees dan onze vergelijking Marrakesh of Fez: welke stad kiest u?

Bab Boujloud als ontmoetingspunt: tips en valkuilen

Wie in de medina logeert, merkt snel dat Bab Boujloud het absolute herkenningspunt is: daar zet de taxi u af, daar stuurt uw riad iemand om u op te halen, daar treft u een gids of vrienden. Die positie heeft een keerzijde: het is ook de plek in Fez waar u het vaakst wordt aangesproken.

• De niet-officiële gidsen. Jongeren bieden meteen aan u « de weg » of « de leerlooierijen » te tonen. Een beleefde en vastberaden weigering volstaat. Erkende gidsen dragen een officiële badge; wilt u begeleiding, laat die dan via uw accommodatie boeken.
• Het « vandaag is het gesloten ». Beweert iemand dat de straat, de medersa of uw riad gesloten is en dat u iemand moet volgen, loop dan gewoon door. De medersa Bou Inania ligt op twee minuten: kijk zelf.
• De kruiers. Ze helpen u graag met uw bagage, maar spreek de prijs vooraf af.
• De vage afspraak. « Bij Bab Boujloud » is vaag: het plein is groot en de poort heeft twee kanten. Zeg liever « blauwe kant, op het plein » of « groene kant, aan het begin van de Talaa Kebira ».
• De gps. Die raakt snel de weg kwijt in de steegjes. Sla voor vertrek de positie van de poort en die van uw accommodatie op. Bij twijfel loopt u bergop: u komt bijna altijd weer uit op een Talaa, en daarna op de poort.
• De terugweg ‘s nachts. Het plein blijft lang levendig, maar de zijsteegjes lopen snel leeg. Ga terug via de grote straten.

Voor algemene tips over veilig reizen en hoe u met opdringerige aanbiedingen omgaat, zie onze gids is Marokko veilig?

In de buurt van Bab Boujloud

De poort is een uitstekende uitvalsbasis: alles wat volgt, bereikt u te voet in minder dan twintig minuten.

De medersa Bou Inania, op twee minuten

De minaret die u door de boog ziet, is uw logische eerste halte. Gesticht door de Merinidische sultan Abu Inan Faris en gebouwd van 1350 tot 1355, is de medersa de enige in Marokko die ook als vrijdagmoskee heeft gediend. De binnenplaats, het cederhouten houtsnijwerk en het stucwerk zijn te bezoeken; de gebedszaal is voorbehouden aan moslims, maar u ziet haar vanaf de binnenplaats. Voor de medersa betaalt u, anders dan voor de poort, wel entree. Recht ertegenover kijkt u omhoog naar de gevel van Dar al-Magana en de consoles die de schalen van het wateruurwerk droegen.

Het museum Al Batha voor islamitische kunst

Op enkele minuten lopen ten zuiden van de poort, aan het plein Batha, heeft het oude Batha-paleis, begonnen in 1886 onder Moulay Hassan I en voltooid in 1907 onder Moulay Abdelaziz, op 26 februari 2025 na restauratie de deuren heropend als museum voor islamitische kunst, onder de vleugels van de Nationale Stichting voor Musea. U ziet er koranhandschriften, textiel, keramiek, gegraveerd metaal en een grote Andalusische tuin die meer dan de helft van het terrein beslaat. Volgens de stichting is het open van 10.00 tot 18.00 uur, elke dag behalve dinsdag. De toegangsprijs is aangegeven op 60 dirham voor buitenlandse bezoekers, 30 dirham voor Marokkanen en 15 dirham voor kinderen. Controleer prijzen en openingstijden voor uw bezoek.

De tuinen Jnan Sbil

Tussen Fez el-Bali en Fez el-Jdid beslaan de tuinen Jnan Sbil ongeveer 7,5 hectare. Hun oorsprong is omstreden: de Stichting Mohammed VI voor de bescherming van het milieu laat ze teruggaan tot de achttiende eeuw en sultan Moulay Abdallah, andere historici verbinden ze vooral met de regering van Moulay Hassan I, in de negentiende eeuw. Eind jaren 2000 gerestaureerd met hun oude watersystemen (fonteinen, seguia’s, een noria) en zo’n 3.000 plantensoorten, werden ze in juni 2010 ingehuldigd en daarna volledig voor het publiek heropend. De toegang is volgens recente waarnemingen gratis; open overdag, met een sluiting op maandag die vaak wordt gemeld, ter plaatse te controleren. Reken op een tiental minuten lopen vanaf de poort, via Bab Chems en de versterkte gang.

Bab Mahrouk, Bab Chorfa en de stadsmuren

Als u langs het plein naar het noordwesten loopt, bereikt u Bab Mahrouk, veel ouder dan de blauwe poort, en daarna Bab Chorfa, die de ingang van de kasba en-Nouar markeert. Het contrast tussen die massieve poorten van stampleem, bijna zonder versiering, en de keramiek van Bab Boujloud is de beste gratis geschiedenisles van Fez: aan de ene kant poorten gemaakt om zich te verdedigen, aan de andere kant een poort gemaakt om gezien te worden. Combineert u Fez met het blauwe stadje in het Rifgebergte, dan leest u in onze gids hoe u van de luchthaven Fez naar Chefchaouen reist.

Veelgestelde vragen over Bab Boujloud

Hoe oud is Bab Boujloud?

De huidige poort werd in 1913 voltooid, op initiatief van het bestuur van het Franse protectoraat. Het ontwerp werd in december 1912 getekend door kapitein Mellier, hoofd van de gemeentediensten. Een oudere poort, waarschijnlijk uit de twaalfde eeuw, staat er gesloten vlak naast.

Waarom is Bab Boujloud aan de ene kant blauw en aan de andere kant groen?

Volgens de traditionele verklaring is blauw, aan de buitenkant, de kleur van Fez en zijn keramiek, en groen, aan de kant van de medina, de kleur van de islam. Geen enkel gepubliceerd document uit die tijd bevestigt die bedoeling, maar de lezing wordt ter plaatse algemeen aanvaard.

Moet u betalen om door Bab Boujloud te gaan?

Nee. Het is een stadspoort die voor iedereen openstaat, dag en nacht, zonder kaartje. Alleen de monumenten in de buurt, zoals de medersa Bou Inania of het museum Al Batha, vragen entree.

Wat betekent de naam Boujloud?

De meest verspreide hypothese ziet er een vervorming in van Abu al-Junud, « de vader van de troepen », een verwijzing naar het militaire paradeterrein dat het plein voor de poort innam.

Kunt u met de auto of de taxi tot aan Bab Boujloud?

Ja, tot aan het plein, maar niet verder: de medina van Fez el-Bali is gesloten voor auto’s. Taxi’s zetten u op het plein af en u gaat te voet verder, met een kruier als u bagage hebt.

Waar parkeert u bij Bab Boujloud?

Rond het plein, op plaatsen die vaak worden bewaakt door parkeerwachters die een klein muntstuk vragen. Het aanbod van ingerichte parkeerplaatsen voor de medina verandert met de werken aan het plein: vraag uw riad naar de beste plek.

Wanneer fotografeert u Bab Boujloud het best?

In de middag, wanneer de zon de blauwe gevel verlicht; vroeg in de ochtend voor een bijna leeg plein; ‘s avonds voor de sfeer, vanaf de caféterrassen die boven de ingang uitkijken.

Welke straat neemt u na Bab Boujloud?

De Talaa Kebira voor een eerste bezoek: ze loopt langs de medersa Bou Inania en Dar al-Magana en daalt af naar Al Quaraouiyine. De evenwijdige Talaa Seghira komt bij Aïn Allou op de eerste uit en is een goede terugweg.

Is Bab Boujloud ‘s avonds veilig?

Het plein en het begin van de Talaa blijven lang levendig, vooral in de zomer. De gebruikelijke voorzorgen volstaan: houd uw spullen dicht bij u, weiger geïmproviseerde gidsen en ga terug via de hoofdstraten in plaats van door verlaten steegjes.

Samenvatting

Bab Boujloud is geen middeleeuwse poort, maar een schepping uit 1913, geplaatst op een drempel die wel tot de middeleeuwen teruggaat, en waarvan de gesloten voorganger er nog naast staat. Met haar drievoudige blauw-groene boog, de twee minaretten in de boog en haar levendige plein is ze de praktischste en meest fotogenieke ingang van Fez el-Bali. Kom in de middag voor het licht of ‘s avonds voor de sfeer, neem de Talaa Kebira naar Bou Inania, blijf kalm bij de aanbiedingen en gebruik de poort als uw herkenningspunt: in een medina waar u onvermijdelijk verdwaalt, is dit het punt waar u altijd naar terugkeert.

Bronnen

• UNESCO: de medina van Fez, werelderfgoed
• Marokkaans Nationaal Bureau voor Toerisme: Fez
• Nationale Stichting voor Musea: museum Al Batha voor islamitische kunst
• Stichting Mohammed VI voor de bescherming van het milieu: tuin Jnane Sbil
• ONDA: de luchthavens van Marokko
• ONCF: treinen naar Fez

Dit artikel is informatief en werd bijgewerkt in september 2026. Prijzen, openingstijden en toegangsvoorwaarden van de vermelde monumenten kunnen veranderen: controleer ze bij de officiële bronnen of ter plaatse voor uw bezoek.

Fotoverantwoording

Illustraties: uitgelichte afbeelding « File:Fes Bab Bou Jeloud 2011.jpg » van Bjørn Christian Tørrissen (CC BY-SA 3.0); « File:Bab Bou Jeloud old gate DSCF3337.jpg » van R Prazeres (CC BY-SA 4.0); « File:Bab Bou Jeloud Frame Minaret Fes Nov25 A7CR 09127-8 HDR3.jpg » van Timothy A. Gonsalves (CC BY-SA 4.0), via Wikimedia Commons.