Fez el-Jdid: de koninklijke stad, wat te zien en hoe te bezoeken

Fez el-Jdid is de koninklijke stad die de Merinidische sultan Abou Youssef Yacoub vanaf 1276 ten westen van de oude medina liet bouwen. Het is de wijk van het koninklijk paleis, van de grote mechouarpleinen, van de poort Bab Semmarine en van de Grande Rue met haar winkels: een historisch Fez dat ruimer is opgezet en veel minder toeristisch is dan Fez el-Bali. De naam betekent Nieuw Fez; in het Arabisch schrijft men فاس الجديد (Fas al-Jadid), in reisgidsen leest u ook Fes el-Jdid of Fes Jdid, en de middeleeuwse kronieken noemden de stad Madinat al-Bayda, de Witte Stad.

Deze pagina gaat over de wijk zelf: waarom ze bestaat, hoe ze is opgebouwd, wat u ziet als u haar te voet doorkruist van Bab Semmarine tot de mechouars, wat open is en wat niet, en hoe u haar combineert met haar directe buren. Het koninklijk paleis en de Joodse wijk komen hier uitgebreid aan bod, en voor een overzicht van de hele stad bundelt onze gids wat te doen in Fez alle bezienswaardigheden. De gegevens zijn gecontroleerd in september 2026.

In het kort

• Stichting: Fez el-Jdid werd in 1276 gesticht door de Merinidische sultan Abou Youssef Yacoub als koninklijke citadel en regeringszetel, op afstand van de medina van Fez el-Bali.
• Werelderfgoed: de wijk maakt deel uit van het geheel Medina van Fez, dat in 1981 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO werd geplaatst.
• Geen nieuwe stad: ondanks de naam Nieuw Fez is Fez el-Jdid niet de ville nouvelle; die moderne stad werd pas in de twintigste eeuw aangelegd.
• Grande Rue: de hoofdstraat verbindt Bab Semmarine in het zuiden met de Oude Mechouar in het noorden, in een rechte lijn met winkels en de moskeeën al-Hamra en al-Beida.
• Koninklijk paleis: de Dar el-Makhzen beslaat ongeveer 80 hectare van de wijk en is niet open voor het publiek; u ziet alleen de poorten en de muren.
• Moskeeën: die van Fez el-Jdid, waaronder de Grote Moskee die van 1276 tot 1278 werd gebouwd, zijn gesloten voor niet-moslims, zoals de meeste actieve moskeeën in Marokko.
• Prijs en duur: de wandeling is gratis en vrij, te voet, in twee tot drie uur, de Mellah inbegrepen.
• Festival: de mechouars vormen het decor van de concerten van het Festival van Fez voor gewijde wereldmuziek, met name voor Bab Makina.

Praktische informatie: Fez el-Jdid in één oogopslag

Fez el-Jdid is vrij en gratis te bezoeken, op elk uur, want het is een bewoonde wijk en geen monument met een kaartje. U komt binnen via Bab Semmarine, via het Place des Alaouites of via de mechouars, en twee tot drie uur zijn genoeg voor de Grande Rue, de koninklijke pleinen en de naburige Mellah.

Fez el-Jdid is niet de nieuwe stad: de drie steden van Fez

Wie in het Nederlands naar de nieuwe stad van Fez zoekt, loopt bijna altijd tegen dezelfde verwarring aan. Fez el-Jdid betekent letterlijk Nieuw Fez, maar die naam dateert uit de dertiende eeuw: de wijk was nieuw ten opzichte van de medina uit de achtste eeuw. De moderne stad, met haar brede lanen, haar cafés, haar banken en het treinstation, heet de ville nouvelle en werd pas in de twintigste eeuw, onder het protectoraat, aangelegd ten zuidwesten van de oude kern. Fez bestaat dus uit drie steden naast elkaar, en het loont om ze goed uit elkaar te houden voordat u uw dagen plant of een taxi neemt.

Praktisch betekent dit: vraagt u een taxichauffeur om u naar Fes Jdid te brengen, dan komt u bij het paleis en Bab Semmarine uit, niet in de moderne winkelstraten. Vraagt u naar de ville nouvelle, dan belandt u bij de cafés en het station. Die twee namen lijken op elkaar voor wie geen Arabisch spreekt, maar ze verwijzen naar plekken die zeven eeuwen uit elkaar liggen.

Wat is Fez el-Jdid? De geschiedenis van de Merinidische koninklijke stad

Fez el-Jdid is een tweede ommuurde stad, los van de medina die aan het einde van de achtste eeuw door de Idrissiden werd gesticht. De Meriniden bouwden haar in 1276 om er de sultan, zijn bestuur en zijn troepen te huisvesten, en zij bleef eeuwenlang het machtscentrum van Fez, een rol die zij symbolisch behoudt met het koninklijk paleis.

1276: waarom de Meriniden een nieuwe stad bouwden

De Meriniden, een Zenata-Berberse dynastie uit de steppen van het oosten van Marokko, namen Fez halverwege de dertiende eeuw in en maakten er hun hoofdstad van, in plaats van Marrakech. In plaats van zich te vestigen in de dichtbevolkte en soms opstandige medina van Fez el-Bali, liet sultan Abou Youssef Yacoub vanaf 1276 een afzonderlijke bestuursstad bouwen, in het westen, op een toen nog vrij terrein aan de oever van de rivier de Fez. Het model was in de islamitische wereld niet nieuw: een paleisstad op afstand van de handelsstad, die de vorst beschermt en zijn gezag toont.

De nieuwe stichting kreeg de naam Madinat al-Bayda, de Witte Stad. Zij werd omringd door een dubbele muur, waarvan de twee lijnen elkaar in het oosten en het westen raken maar in het noorden en het zuiden uiteenwijken, zodat er tuinen en tussenwijken binnen vallen. Binnen die omwalling lagen het paleis, de Grote Moskee, kazernes en woningen voor de garnizoenen. Volgens historici bestond een deel van die troepen uit buitenlandse contingenten, onder wie boogschutters van Syrische afkomst die zich in het zuidelijke deel vestigden. Dat deel kreeg de naam Hims, voordat het later de Mellah zou huisvesten.

De Grote Moskee van Fez el-Jdid werd tegelijk met de stad begonnen en in 1278 voltooid; haar minbar, de preekstoel voor de vrijdagpreek, dateert van 1279. In 1320 voegde sultan Abou Saïd Othman II er een medersa aan toe, een religieuze school met kamers voor de studenten, de tweede die de Meriniden in Fez bouwden. In de loop van de Merinidische periode kreeg de Grande Rue ook buurtmoskeeën, waaronder de moskee al-Hamra.

Van de Alaouieten tot de twintigste eeuw: wat er veranderde

Na de Meriniden verloor Fez el-Jdid haar rol als vaste hoofdstad, maar zij bleef de verblijfplaats van het gezag tijdens de koninklijke bezoeken aan Fez. De Alaouitische dynastie, die nog altijd regeert, gaf haar ingrijpend een nieuwe vorm. Rond 1670 bouwde Moulay Rachid in het noorden de kasba Cherarda om er zijn stamtroepen te huisvesten, wat ruimte vrijmaakte in de stad. In de achttiende eeuw liet Moulay Abdallah, die met tussenpozen regeerde tussen 1729 en 1757, in het noordwesten een nieuwe wijk bouwen rond een grote moskee en een koninklijke begraafplaats die nog altijd zijn naam draagt.

De grote bouwer van de negentiende eeuw was Moulay Hassan I, die regeerde van 1873 tot 1894. Hij breidde het paleis uit, restaureerde Bab Dekkakin in 1884-1886, stichtte het arsenaal Dar al-Makina in 1885-1886 en verbond voor het eerst Fez el-Jdid met Fez el-Bali door een brede corridor van muren die koninklijke tuinen omsloot, waaronder Jnan Sbil. Onder het Franse protectoraat werd in 1924 de geknikte doorgang van Bab Semmarine omgebouwd om voertuigen door te laten. Tussen 1969 en 1971 ten slotte werden de monumentale poorten van het paleis aan het Place des Alaouites gebouwd, gericht naar de ville nouvelle.

De Grande Rue van Fez el-Jdid: wat te zien van Bab Semmarine tot de Oude Mechouar

De Grande Rue van Fez el-Jdid is de winkelstraat die de wijk in een bijna rechte lijn doorkruist, van de poort Bab Semmarine in het zuiden tot de Oude Mechouar in het noorden. Onderweg ziet u buurtwinkels, de minaretten van de moskeeën al-Hamra en al-Beida en de ingangen van woonsteegjes, op een wandeling van een kwartiertje zonder omwegen.

Bab Semmarine, de poort van de hoefsmeden

Bab Semmarine betekent poort van de hoefsmeden, ter herinnering aan de smeden die in de omgeving werkten. Eerst heette zij Bab Oyoun Sanhaja, de poort van de bronnen van de Sanhaja. Zij werd rond 1276 met de stad gebouwd en was de zuidelijke ingang ervan; door de aanleg van de Mellah verder naar het zuiden kwam zij later binnen de omwalling te liggen, als een drempel tussen de Joodse wijk en de islamitische stad.

Bekijk de buitengevel goed: blinde veelpassige bogen, dat wil zeggen bogen met uitgeschulpte randen die zonder opening op de muur zijn aangebracht, en een decor van darj wa ktaf, een Marokkaans geometrisch motief van in elkaar grijpende ruiten waarvan de naam trede en schouder betekent. Oorspronkelijk maakte de doorgang een haakse bocht, een verdedigingssysteem dat verhinderde dat aanvallers in een rechte lijn konden oprukken. In 1924 heeft het bestuur van het protectoraat de poort ingrijpend verbouwd, volgens sommige historici zelfs herbouwd, om voertuigen door te laten: haar huidige silhouet, met twee bogen naast elkaar, dateert van die ingreep. Tegen de westzijde van de poort staat een grote overdekte markt, in de twintigste eeuw herbouwd, die de stijl overneemt van de Merinidische graanschuren die in dit deel van de stad stonden.

De twee minaretten van de straat: al-Hamra en al-Beida

Als u de straat naar het noorden oploopt, passeert u de moskee al-Hamra, de Rode Moskee. Omdat een stichtingsinscriptie ontbreekt, is zij nooit precies gedateerd; historici plaatsen haar in de veertiende eeuw, sommigen tussen 1331 en 1348 onder sultan Abou al-Hassan. Haar vierkante minaret van ongeveer 23,8 meter draagt panelen met darj wa ktaf en een band van zellige, het mozaïek van kleine, met de hand gesneden keramiektegels. De herkomst van de naam blijft omstreden: de kleur van een eerste minaret, of volgens een overlevering een Merinidische prinses die het gebouw zou hebben gefinancierd.

Verder naar het noorden werd de moskee al-Beida, de Witte Moskee, volgens de historicus Roger Le Tourneau na al-Hamra gebouwd, zonder dat de stichtingsdatum met zekerheid bekend is. Haar ingang aan de Grande Rue, nu omringd door winkels, herkent u aan de hoefijzerboog, het gebeeldhouwde stucwerk en het kleine afdak van bewerkt hout met groene dakpannen. Beide moskeeën zijn actieve gebedshuizen: u bewondert de gevels en de minaretten vanaf de straat, zonder naar binnen te gaan als u geen moslim bent. Andere buurtmoskeeën, zoals Lalla Ghriba en Lalla ez-Zhar, liggen langs de steegjes ten oosten van de hoofdas.

De souk van Fez el-Jdid: een markt voor de bewoners

Wat de Grande Rue onderscheidt van de souks van Fez el-Bali, zijn de klanten. De kramen richten zich in de eerste plaats op de gezinnen uit de buurt: kleding, stoffen, schoenen, huishoudgerei, groente en fruit, kruidenierszaken. Souvenirwinkels bestaan er wel, maar ze zijn in de minderheid, en het ronselen is duidelijk minder opdringerig dan in de steegjes rond de Qaraouiyine. De straat is breed, recht en licht; u verdwaalt er niet. Het is de ideale plek om een gewoon, alledaags Fez te zien en enkele dagelijkse aankopen te doen tegen lokale prijzen, op voorwaarde dat u aanvaardt dat er op deze route geen leerlooierijen en geen open medersa’s zijn.

Betalen gebeurt in de meeste kraampjes contant, in dirham, en wisselgeld is er niet altijd. Neem dus kleine coupures mee voordat u vertrekt; hoe u in Marokko het best aan contant geld komt, leest u in onze gids over geld in Marokko: wisselen, pinnen en fooi.

De mechouar van Fez el-Jdid: de pleinen van de macht

Een mechouar is een uitgestrekt, ommuurd plein voor een Marokkaans koninklijk paleis, waar de parades, de audiënties en de officiële ceremonies plaatsvonden. Fez el-Jdid telt er twee, de Oude Mechouar en de Nieuwe Mechouar, die met elkaar verbonden zijn door Bab Dekkakin en worden begrensd door het arsenaal Dar al-Makina.

De Oude Mechouar en Bab Dekkakin

De Oude Mechouar, waar de Grande Rue op uitkomt, was oorspronkelijk een versterkte brug over de rivier de Fez tussen twee poorten. In het noordoosten sluit Bab Dekkakin het plein af: dat was de noordelijke poort van de Merinidische stad, gesticht rond 1276, die toen Bab es-Sebaa heette, de Leeuwenpoort, misschien naar een gebeeldhouwde leeuw die inmiddels verdwenen is. Haar huidige naam, de poort van de banken, verwees eerst naar de ingang van het paleis, waar banken stonden voor bezoekers die wachtten om in audiëntie te worden ontvangen; daarna is de naam op deze poort overgegaan.

Bab Dekkakin heeft twee paren massieve vierkante torens, typisch voor de Merinidische militaire architectuur, en een gevel met plantaardige vlechtmotieven op keramiektegels en omlijstingen van gebeeldhouwde steen. Bij haar restauratie onder Moulay Hassan I, in 1884-1886, werd de middelste doorgang recht gemaakt, in plaats van de oorspronkelijke geknikte ingang. Neem de tijd om onder de poort door te lopen: het verschil in schaal tussen de boog en de torens geeft een goed idee van de enscenering die de sultans voor ogen hadden.

De Nieuwe Mechouar, Bab Makina en Dar al-Makina

Aan de andere kant van Bab Dekkakin strekt zich de Nieuwe Mechouar uit, een lang plein omgeven door hoge muren, aangelegd aan het einde van de achttiende of in de negentiende eeuw, afhankelijk van de bron. Aan de westzijde staat Bab Makina, de ingang van Dar al-Makina, het huis van de machine: een wapenfabriek die Moulay Hassan I in 1885-1886 stichtte met de hulp van Italiaanse officieren, de eerste poging tot industrialisering van Fez om het leger te moderniseren tegenover de Europese mogendheden. De poort heeft een Italiaans aandoende stijl die sterk afsteekt tegen de Merinidische poorten in de buurt. Binnen doet een reeks grote overwelfde zalen denken aan de Marokkaanse koninklijke graanschuren.

Het gebouw heeft geen industriële functie meer en werd lang beschreven als verlaten en deels vervallen; het stond op het programma voor de restauratie van een honderdtal monumenten in Fez tussen 2018 en 2023. Of het in goede staat is en eventueel open is voor het publiek, controleert u ter plaatse. Het plein voor Bab Makina kent daarentegen iedere inwoner van Fez: het is een van de grote podia van het Festival van Fez voor gewijde wereldmuziek, waarvan de avondconcerten aan de voet van de muur plaatsvinden. Ten noorden van de Nieuwe Mechouar opent Bab Khibbat es-Smen naar de wijk Bab Segma en de kasba Cherarda.

Het koninklijk paleis van Fez: wat u wel en niet ziet

Het koninklijk paleis van Fez is de reden waarom Fez el-Jdid bestaat, en voor veel bezoekers is het het eerste wat zij van de wijk willen zien. De Dar el-Makhzen, de Marokkaanse naam van het paleis, beslaat ongeveer 80 hectare. Het blijft een actief koninklijk bezit en is niet te bezoeken. Wat een reiziger wel ziet, zijn de gevels: de poorten aan het Place des Alaouites, gebouwd in 1969-1971, en de muren langs de Oude Mechouar, de vroegere erepoort voordat de hoofdingang naar de ville nouvelle werd gekeerd.

De poorten aan het Place des Alaouites zijn de meest gefotografeerde plek van de wijk: grote deuren van verguld brons, omlijst door zellige en gebeeldhouwd cederhout. Het plein zelf is vrij toegankelijk en u kunt er rustig rondlopen en foto’s maken van de gevel. Fotografeer wel de poorten en niet de bewakers of de veiligheidsagenten die er in functie zijn; gebaart iemand dat u uw camera moet wegstoppen, doe dat dan zonder discussie. Het plein is ook een handig vertrekpunt: aan de ene kant begint de rue des Mérinides, die u naar de Mellah brengt, en aan de andere kant wachten kleine taxi’s om u naar de ville nouvelle te brengen.

Hoe de wijken van Fez el-Jdid in elkaar passen

Fez el-Jdid is georganiseerd rond het koninklijk paleis, dat het grootste deel ervan inneemt: in het noorden de Grote Moskee en de mechouars; in het zuiden en het zuidwesten de Mellah, de oude Joodse wijk, en het Place des Alaouites; in het noordwesten de wijk Moulay Abdallah; in het oosten de Grande Rue en haar woonsteegjes.

De Grote Moskee en de medersa van Fez el-Jdid

De Grote Moskee, in het noorden van de wijk, was met het paleis verbonden door een privédoorgang die voor de sultan was voorbehouden. Haar T-vormige plattegrond beslaat ongeveer 2.000 vierkante meter, met een gebedszaal met zuilen, een grote binnenplaats met fontein en een vierkante minaret van 5,7 meter breed en 22,8 meter hoog, versierd met baksteen en zellige. Een overlevering plaatst er het graf van sultan Abou Inan, die in 1358 overleed, zonder inscriptie die dat bevestigt. De medersa die in 1320 vlak ten zuiden werd gesticht, werd onder Moulay Hassan I in het paleis opgenomen: zij bestaat nog, maar achter de koninklijke omwalling. Reken hier dus niet op een bezoek aan het equivalent van de medersa Bou Inania.

De Mellah, het zuidelijke verlengstuk van Fez el-Jdid

De Mellah, zoals de Joodse wijk in Marokko heet, ontstond ten zuiden van Bab Semmarine, in het oude stadsdeel Hims. De precieze datum waarop de Joodse gemeenschap uit Fez el-Bali hierheen verhuisde, staat ter discussie; historici plaatsen haar rond het midden van de vijftiende eeuw. De wijk maakt dus volledig deel uit van Fez el-Jdid, en de meeste wandelingen combineren de twee. De Ibn Danan-synagoge, de Joodse begraafplaats en de huizen met balkons die op de straat uitkijken, staan uitgebreid beschreven in onze gids over de Mellah van Fez.

De wijk Moulay Abdallah en de koninklijke begraafplaats

In het noordwesten is de wijk Moulay Abdallah het meest besloten deel van Fez el-Jdid. Zij ontwikkelde zich vanaf het begin van de achttiende eeuw; de Alaouitische sultan Moulay Abdallah stichtte er een grote moskee met een madrasa, waar de Koran werd onderwezen voordat de leerlingen naar de Qaraouiyine gingen. De aangrenzende begraafplaats, halverwege de negentiende eeuw verbouwd door Mohammed ben Abderrahmane, bevat de graven van Moulay Abdallah en zijn moeder Khnata bent Bakkar, en daarna, in de twintigste eeuw, die van de sultans Moulay Youssef (1927), Moulay Abdelhafid (1937) en Moulay Abdelaziz (1943). De moskee is een gebedshuis: u gaat er niet naar binnen, maar haar minaret dient als herkenningspunt.

Fez el-Jdid of Fez el-Bali: wat zijn de verschillen?

Fez el-Bali is de handels- en religieuze medina die aan het einde van de achtste eeuw werd gesticht, een voetgangerslabyrint van hellende steegjes; Fez el-Jdid is de Merinidische koninklijke stad van 1276, vlakker, opgebouwd rond grote assen en pleinen, met minder monumenten die u van binnen kunt bezoeken maar veel rustiger. De twee vullen elkaar aan.

Volgens UNESCO voldoet de medina van Fez aan de criteria (ii) en (v) van het Werelderfgoedverdrag: zij heeft van de twaalfde tot de vijftiende eeuw een aanzienlijke invloed uitgeoefend en vormt een uitzonderlijk voorbeeld van een middeleeuwse stad. Fez el-Jdid illustreert vooral de tweede helft van die geschiedenis, die van de Meriniden en daarna de Alaouieten. Ons advies: kies niet tussen de twee. Trek minstens een volle dag uit voor Fez el-Bali en een halve dag voor Fez el-Jdid, bij voorkeur op de dag van uw aankomst, om aan het ritme van de stad te wennen in een overzichtelijker decor, voordat u zich in het labyrint van de oude medina waagt. Twijfelt u nog of Fez de juiste bestemming voor uw reis is, lees dan onze vergelijking Marrakesh of Fez: welke keizerlijke stad kiest u.

Hoe komt u in Fez el-Jdid?

U bereikt Fez el-Jdid te voet vanaf Bab Boujloud door de tuin Jnan Sbil, met een kleine taxi vanaf het station of de ville nouvelle tot het Place des Alaouites of Bab Semmarine, en met een taxi of een transfer vanaf de luchthaven Fez-Saïss, die ongeveer 12 tot 15 kilometer ten zuiden van de stad ligt.

Te voet vanaf Bab Boujloud en Fez el-Bali

Dat is de beste keuze als u in een riad in Fez el-Bali verblijft, een traditioneel huis rond een binnenplaats. Volg vanaf het plein bij Bab Boujloud de laan langs de tuin Jnan Sbil naar het westen, of loop tijdens de openingsuren door de tuin zelf, en ga daarna door Bab Makina om uit te komen op de Nieuwe Mechouar. Reken op ongeveer 15 tot 20 minuten, afhankelijk van uw tempo en uw stops. De route volgt precies de corridor van muren die Moulay Hassan I liet bouwen om de twee steden te verbinden. Onderweg is de tuin een welkome pauze in de schaduw, zeker in de zomer.

Met een kleine taxi vanaf het station en de ville nouvelle

De rode kleine taxi’s van Fez rijden binnen de stad; vraag naar Bab Semmarine, het Place des Alaouites of Fes Jdid. Vanaf het ONCF-station van Fez, in de ville nouvelle, is de rit kort, in de orde van 10 tot 15 minuten afhankelijk van het verkeer (te controleren). Vraag bij vertrek altijd om de meter; ‘s nachts geldt een hoger tarief. De taxi zet u af op het Place des Alaouites, vanwaar u meteen de poorten van het paleis ziet, waarna u door de Mellah naar Bab Semmarine loopt. Meer over prijzen, apps en valkuilen leest u in onze gids over taxi en Uber in Marokko.

Vanaf de luchthaven Fez-Saïss

De luchthaven ligt ten zuiden van de stad. Fez el-Jdid is, samen met de ville nouvelle, het historische deel dat het eenvoudigst met de auto te bereiken is, omdat taxi’s tot aan de poorten kunnen rijden, wat in het hart van Fez el-Bali niet het geval is. Alle mogelijkheden, van grote taxi tot bus en privétransfer, staan in onze gids over de luchthaven Fez-Saïss, en onze vergelijking van de luchthaventransfer in Marokko helpt u kiezen. Vliegt u vanuit de Benelux, kijk dan ook naar ons overzicht van de vluchten van Nederland naar Marokko.

Fez el-Jdid bezoeken: openingstijden, prijs, kleding en beste moment

Een bezoek aan Fez el-Jdid is gratis en op elk uur mogelijk, want de wijk is een bewoonde stad. De winkels van de Grande Rue zijn overdag open, de moskeeën en het paleis blijven gesloten voor bezoekers, en het beste moment is een doordeweekse ochtend of het einde van de middag, in kleding die schouders en knieën bedekt.

U hebt geen kaartje nodig, en geen enkele instantie publiceert openingstijden voor de wijk zelf. De winkels hebben elk hun eigen tijden; veel ervan sluiten of draaien op een laag pitje tijdens het grote vrijdaggebed, aan het begin van de middag, en de ritmes veranderen tijdens de ramadan (te controleren ter plaatse). In de zomer maakt de middaghitte de grote pleinen van de mechouars, zonder schaduw, echt zwaar: kies de ochtend of het uur voor zonsondergang, wanneer de muren een gouden tint krijgen. Tijdens het Festival van Fez voor gewijde wereldmuziek, waarvan de data per editie verschillen, kan de toegang tot de mechouars rond de podia worden aangepast of beperkt; raadpleeg de officiële website van het festival voordat u uw wandeling plant. Voor de weersomstandigheden per maand helpt ons overzicht van de beste reisperiode voor Marokko.

Wat kleding betreft: Fez el-Jdid is een woonwijk met een conservatief karakter en verschillende actieve gebedshuizen. Kleding die schouders en knieën bedekt, voorkomt nadrukkelijke blikken, voor vrouwen en mannen. De kasseien en de hoge stoepranden vragen om dichte schoenen. Een officiële gids is hier niet onmisbaar, anders dan in Fez el-Bali; hij wordt wel nuttig als u de Mellah en de synagogen tot in detail wilt begrijpen.

Aanbevolen wandelroute door Fez el-Jdid (2 tot 3 uur)

1. Place des Alaouites: de poorten van het koninklijk paleis, te bekijken vanaf het plein.
2. Rue des Mérinides, in de Mellah: de gevels met balkons van hout en smeedijzer.
3. Bab Semmarine: de dubbele boog van 1924 en de overdekte markt ernaast.
4. Grande Rue: de moskee al-Hamra en daarna de moskee al-Beida, naar het noorden toe.
5. Oude Mechouar en Bab Dekkakin: de Merinidische torens en de doorgang onder de poort.
6. Nieuwe Mechouar en Bab Makina: het festivalplein en de gevel van het oude arsenaal.
7. Vertrek via Jnan Sbil en daarna Bab Boujloud, om door te gaan naar Fez el-Bali.

U kunt de route ook in omgekeerde richting lopen als u vanuit Fez el-Bali vertrekt. Eindig dan op het Place des Alaouites, waar de kleine taxi’s wachten om u naar de ville nouvelle te brengen.

Fouten die u in Fez el-Jdid beter vermijdt

De meest gemaakte fouten in Fez el-Jdid zijn denken dat het paleis of de moskeeën te bezoeken zijn, de paleiswachten fotograferen, een ronselaar volgen die aanbiedt om u de gesloten Mellah te laten zien, en de wandeling plannen midden op een zomerdag op pleinen zonder schaduw.

• De ingang van het paleis zoeken. Die is er niet voor het publiek. De poorten aan het Place des Alaouites en de muren van de Oude Mechouar zijn alles wat u ziet.
• Bewakers of veiligheidsagenten fotograferen. Fotografeer de poorten, niet de mensen op wacht; gebaart men dat u uw camera moet wegstoppen, gehoorzaam dan zonder discussie.
• Een moskee binnengaan. De Grote Moskee, al-Hamra, al-Beida en Moulay Abdallah zijn voorbehouden aan moslims. Blijf op de drempel en fotografeer het interieur niet door de deur tijdens het gebed.
• Een valse gids geloven. Ronselaars die zeggen dat een straat dicht is of dat een synagoge alleen met hen opengaat, willen u naar een winkel brengen. De wijk is zonder hulp te doorkruisen.
• De twee mechouars door elkaar halen. De Oude Mechouar ligt aan het einde van de Grande Rue; de Nieuwe Mechouar, groter, ligt achter Bab Dekkakin, tegenover Bab Makina. Spreek af voor een bepaalde poort.
• De Mellah overslaan. Die ligt op vijf minuten van Bab Semmarine; het zou jammer zijn om hem te missen.
• Midden op de dag lopen in de zomer. De mechouars bieden vrijwel geen schaduw. Neem water mee.

In de omgeving van Fez el-Jdid

Rond Fez el-Jdid kunt u te voet de Mellah en de Joodse begraafplaats in het zuiden bezoeken, de tuin Jnan Sbil en de poort Bab Boujloud in het noordoosten, en met de taxi de ville nouvelle en haar avenue Hassan II in het zuidwesten. De wijk is zo de schakel tussen de drie gezichten van Fez.

• De Mellah en de Joodse begraafplaats: direct ten zuiden van Bab Semmarine, met de Ibn Danan-synagoge.
• Jnan Sbil: de koninklijke tuin die open is voor het publiek, tussen Fez el-Jdid en Fez el-Bali, een ideale schaduwrijke pauze na de mechouars.
• Bab Boujloud: de poort met blauwe zellige die uitkomt op de Talaa Kebira, de hoofdstraat van Fez el-Bali.
• De kasba Cherarda en Bab Segma: ten noorden van de Nieuwe Mechouar, voor liefhebbers van stadsmuren.
• De ville nouvelle: cafés, banken en het station, op enkele minuten met de taxi van het Place des Alaouites.

Vanaf Bab Makina liggen de grote monumenten van Fez el-Bali, zoals de medersa Bou Inania bij Bab Boujloud, op ongeveer twintig minuten lopen: Fez el-Jdid laat zich dus op dezelfde dag gemakkelijk combineren met een eerste verkenning van de oude medina. Wilt u na Fez verder reizen naar de blauwe stad in het Rifgebergte, dan beschrijft onze gids hoe u van de luchthaven van Fez naar Chefchaouen reist.

Veelgestelde vragen over Fez el-Jdid

Dit zijn de vragen die reizigers het vaakst stellen voordat zij Fez el-Jdid bezoeken: prijs, openingstijden, het verschil met de oude medina en de nieuwe stad, veiligheid, toegang tot het paleis en de moskeeën, de benodigde tijd en de plaats van de wijk in een verblijf van twee of drie dagen in Fez.

Moet u betalen om Fez el-Jdid te bezoeken?

Nee, Fez el-Jdid is een bewoonde wijk met vrije toegang, zonder kaartje en zonder openingstijden. U kunt de Grande Rue, de mechouars, Bab Semmarine en het Place des Alaouites gratis bezoeken. Alleen bepaalde plekken in de buurt, zoals de Ibn Danan-synagoge in de Mellah, kunnen een bijdrage vragen aan de ingang; het bedrag controleert u ter plaatse.

Wat is het verschil tussen Fez el-Jdid en Fez el-Bali?

Fez el-Bali is de medina die in 789 en 809 werd gesticht, Fez el-Jdid de Merinidische koninklijke stad die in 1276 werd gesticht. De eerste is een voetgangerslabyrint van souks, medersa’s en werkplaatsen; de tweede is opgebouwd rond het koninklijk paleis, met grote rechte assen, pleinen en een duidelijk rustiger sfeer. Beide horen bij hetzelfde UNESCO-werelderfgoed.

Is Fez el-Jdid hetzelfde als de nieuwe stad van Fez?

Nee. Fez el-Jdid betekent Nieuw Fez, maar dateert uit 1276. De moderne nieuwe stad, de ville nouvelle, met haar lanen, cafés en het treinstation, werd pas in de twintigste eeuw aangelegd, ten zuidwesten van Fez el-Jdid. Zeg dus duidelijk welke van de twee u bedoelt als u een taxi neemt.

Kunt u het koninklijk paleis van Fez bezoeken?

Nee, het koninklijk paleis (Dar el-Makhzen) is niet open voor het publiek. Het beslaat ongeveer 80 hectare en blijft een actieve koninklijke residentie. Bezoekers bewonderen de monumentale poorten van 1969-1971 vanaf het Place des Alaouites, en de muren vanaf de Oude Mechouar. Het fotograferen van de poorten is gebruikelijk; fotografeer de bewakers echter niet.

Hoeveel tijd hebt u nodig voor Fez el-Jdid?

Reken op twee tot drie uur voor Fez el-Jdid, de Mellah inbegrepen. Zo hebt u tijd om van het Place des Alaouites naar Bab Semmarine te lopen, de Grande Rue op te gaan, de twee mechouars te passeren en via Jnan Sbil te vertrekken. Met een pauze in de tuin en een bezoek aan de Ibn Danan-synagoge trekt u een halve dag uit.

Mogen niet-moslims de moskeeën van Fez el-Jdid binnengaan?

Nee, de moskeeën van Fez el-Jdid zijn voorbehouden aan moslims, zoals vrijwel alle actieve moskeeën in Marokko. Dat geldt voor de Grote Moskee, al-Hamra, al-Beida en de moskee Moulay Abdallah. Hun minaretten en portalen bekijkt u vanaf de straat; wees discreet tijdens de gebedsuren, vooral op vrijdag.

Is Fez el-Jdid veilig voor toeristen, ook voor vrouwen?

Ja, Fez el-Jdid is overdag een drukbezochte en over het algemeen rustige wijk, met zichtbare politie-aanwezigheid rond het paleis. De voorzorgen zijn die van elke levendige stad: let op uw tas in de drukte van de Grande Rue, negeer valse gidsen en vermijd ‘s avonds verlaten steegjes. Voor vrouwen die alleen reizen gelden dezelfde adviezen, met bedekkende kleding om nadrukkelijke blikken te beperken. Er bestaan geen officiële statistieken per wijk; meer algemene adviezen staan in onze gids is Marokko veilig.

Waar ligt Bab Semmarine?

Bab Semmarine ligt in het zuiden van Fez el-Jdid, op de grens tussen de Mellah en de Grande Rue. Deze Merinidische poort van rond 1276 markeert het begin van de winkelstraat die naar de Oude Mechouar leidt. Vanaf het Place des Alaouites bereikt u haar in enkele minuten te voet via de rue des Mérinides.

Kunt u in Fez el-Jdid overnachten?

Ja, er zijn enkele gastenhuizen en kleine hotels in Fez el-Jdid en in de Mellah, maar het aanbod is veel kleiner dan in Fez el-Bali. Het voordeel is dat een taxi u tot vlak bij de deur kan brengen, wat handig is met bagage; het nadeel is de afstand tot de belangrijkste monumenten van de oude medina, op 15 tot 20 minuten lopen.

Samenvatting

Fez el-Jdid is de koninklijke stad die in 1276 door de Meriniden werd gesticht, opgebouwd rond een koninklijk paleis dat gesloten is voor het publiek maar omringd wordt door poorten, pleinen en een levendige Grande Rue die u vrij en gratis doorkruist. Het is de rustige en overzichtelijke helft van het historische Fez, de natuurlijke aanvulling op Fez el-Bali, en niet te verwarren met de ville nouvelle uit de twintigste eeuw.

U komt hier voor Bab Semmarine en haar veelpassige bogen, voor de minaretten van al-Hamra en al-Beida, voor de schaal van de torens van Bab Dekkakin en het plein voor Bab Makina, voor de gevel van het paleis aan het Place des Alaouites en voor de naburige Mellah. U komt hier niet om monumenten van binnen te bezoeken: bijna alles wat opmerkelijk is, ziet u van buitenaf. Trek er een halve dag voor uit, bij voorkeur aan het begin van uw verblijf, en verbind haar via Jnan Sbil met Fez el-Bali. Komt u met het vliegtuig, dan helpt onze vergelijking van de transfers vanaf de Marokkaanse luchthavens u de eenvoudigste manier te kiezen om de stad te bereiken.

Bronnen

Werelderfgoedcentrum van UNESCO: de medina van Fez. Marokkaans nationaal bureau voor toerisme: Visit Morocco. Marokkaans luchthavenbureau: ONDA. Nationale spoorwegmaatschappij: ONCF. Festival van Fez voor gewijde wereldmuziek, de officiële website.

Dit artikel is informatief. De openingstijden, de tarieven, de toegang tot de monumenten en de stand van de restauratiewerken in Fez el-Jdid kunnen veranderen; controleer ze ter plaatse of bij de officiële bronnen voor uw bezoek.

Fotoverantwoording

Illustraties: uitgelichte afbeelding « File:Bab Semmarine.jpg » van Robert Prazeres (CC BY-SA 4.0); « File:Fes Jdid view from borj sud DSCF2438.jpg » van Robert Prazeres (CC BY-SA 4.0); « File:Great Mosque of Fes Jdid DSCF6782.jpg » van R Prazeres (CC BY-SA 4.0), via Wikimedia Commons.