Uitzichtpunten in Fez: de 7 mooiste panorama’s en rooftops

De mooiste uitzichtpunten in Fez liggen op de twee heuvels die de oude stad omsluiten: in het noorden de Merinidische graven en Borj Nord, in het zuiden Borj Sud en de heuvel van de begraafplaats van Bab Ftouh. Binnen de stadsmuren bieden de terrassen boven de leerlooierij Chouara, het dakterras van het Nejjarine-museum en de daken van riads en cafés een uitzicht van dichterbij, waarop u de minaretten, de groene dakpannen en het leven op de terrassen onderscheidt. De stad heet in het Frans Fès en in het Arabisch فاس; de Merinidische graven heten in het Arabisch قبور المرينيين, in het Engels Marinid Tombs, Borj Nord heet البرج الشمالي en Borj Sud البرج الجنوبي. Die namen zijn handig als u een taxichauffeur de weg vraagt of een kaart op uw telefoon raadpleegt.

Deze gids vergelijkt de zeven panorama’s één voor één: wat u ziet, op welk uur u er het beste naartoe gaat, hoe u er komt, wat het kost en wat u moet weten om er veilig te zijn. Wij besteden ook apart aandacht aan de vraag die Nederlandse en Belgische reizigers het vaakst stellen, namelijk waar u de zonsondergang in Fez het mooiste ziet, en aan de veiligheid op de heuvels rond de medina.

Informatie gecontroleerd in september 2026.

In het kort

• Twee volledige panorama’s: de medina van Fez ziet u in haar geheel vanaf de noordheuvel (Merinidische graven, Borj Nord) en vanaf de zuidheuvel (Borj Sud, begraafplaats van Bab Ftouh). Beide kijken elkaar aan over het dal van de rivier de Fez.
• Prijs: de heuvels en hun uitzicht zijn gratis. Alleen de musea (Nejjarine, 20 dirham volgens de gepubliceerde bronnen) en de consumpties op de rooftops kosten geld.
• Zonsondergang: vanaf de Merinidische graven kijkt u naar het zuiden. Het beste moment is het einde van de middag, met licht dat schuin uit het westen invalt.
• Fotograferen overdag: vanaf Borj Sud kijkt u naar het noorden. De zon staat nooit recht tegenover u, waardoor dit het makkelijkste uitzichtpunt is om overdag te fotograferen.
• Leerlooierij: de terrassen boven de leerlooierij Chouara bereikt u via de leerwinkels. De toegang wordt als gratis voorgesteld, maar een fooi is gebruikelijk.
• Veiligheid: de heuvels zijn niet verlicht. Ga met meerdere personen, daal af voor het donker en vermijd afgelegen paden.
• Toegankelijkheid: geen enkel hooggelegen panorama is geschikt voor rolstoelen. De meest toegankelijke oplossing blijft een hotelterras dat u met de auto bereikt.

Praktische informatie over de uitzichtpunten in Fez

De uitzichtpunten in Fez vallen uiteen in drie groepen. De noordheuvel bereikt u met een petit taxi of te voet vanaf Bab Guissa. De zuidheuvel bereikt u via de weg van Bab Ftouh. De terrassen binnen de muren bereikt u te voet vanaf Bab Boujloud, het plein Nejjarine of het plein Seffarine. De heuvels zijn gratis en altijd open, de musea en cafés zijn betalend. De tabel hieronder vat alles samen wat u nodig hebt om uw dag te plannen.

Twee praktische opmerkingen voordat u vertrekt. Een petit taxi is in Fez de gewone, goedkope manier om naar de heuvels te gaan: vraag de chauffeur de meter aan te zetten, of spreek de prijs af voordat u instapt. Meer uitleg over de stadstaxi’s en hun gebruiken leest u in onze gids over taxi en Uber in Marokko. En neem kleingeld in dirham mee: voor de fooi op de terrassen van de leerlooierij, voor een thee op een dakterras of voor de terugrit. Hoe u het best aan contant geld komt, staat in ons artikel over geld wisselen en pinnen in Marokko.

Wat ziet u vanaf de heuvels van Fez?

Vanaf de heuvels leest u Fez als een kaart. Fez el-Bali, de oude stad die volgens UNESCO tussen 789 en 808 werd gesticht, vult het dal van de rivier de Fez. Fez el-Jdid, in 1276 door de Meriniden gesticht, strekt zich uit naar het westen. De nieuwe stad en de berg Zalagh sluiten de horizon af. Wie die drie blokken herkent, beleeft het uitzicht heel anders: u ziet dan geen chaos van daken meer, maar een stad met een geschiedenis van meer dan twaalf eeuwen die zich in lagen heeft uitgebreid.

De medina, dat wil zeggen de oude stad binnen de stadsmuren, verschijnt van bovenaf als een doorlopend tapijt van platte, zandkleurige daken, zonder zichtbare straat. De derbs, de smalle steegjes die vaak doodlopen, verdwijnen tussen de huizen. Alleen de minaretten en enkele piramidevormige daken met groene dakpannen steken erbovenuit. De twee die u het makkelijkst herkent, zijn die van de moskee Al-Qaraouiyine, in het midden van het dal, en die van het mausoleum van Moulay Idriss II, een van de zaouïa’s van de stad. Een zaouïa is een heiligdom dat verbonden is met een heilige of een soefi-broederschap, vaak gebouwd rond een graf. Hoe u zich beneden in dat labyrint oriënteert, leest u in onze gids over de medina van Fez.

UNESCO, dat de medina van Fez in 1981 op de Werelderfgoedlijst plaatste, wijst erop dat de oorspronkelijke stad uit twee wijken bestond, gescheiden door de rivier: de oever van de Andalusiërs in het oosten en die van de Kairouanezen in het westen. Van bovenaf herkent u die scheiding nog aan de holte van het dal. De organisatie benadrukt ook dat de omgeving van de medina onbebouwd moet blijven om haar visuele samenhang te bewaren. Juist dankzij die heuvels zonder nieuwbouwwijken bestaan de huidige panorama’s.

Nog een handig oriëntatiepunt: in het noordoosten domineert het afgeronde silhouet van de djebel Zalagh de stad. Vanaf het zuiden vormt die berg de achtergrond van elke foto; vanaf het noorden staat hij achter u. Die eenvoudige oriëntatie verklaart waarom Borj Sud en de Merinidische graven helemaal niet hetzelfde beeld opleveren, hoewel ze naar dezelfde stad kijken. Wie dat begrijpt, weet meteen welk uitzichtpunt bij welk moment van de dag past, en dat is in Fez het halve werk.

Merinidische graven: het bekendste uitzichtpunt van Fez

De Merinidische graven, op de heuvel El-Qolla ten noorden van Fez el-Bali, bieden het bekendste panorama van de stad: de hele medina ligt recht naar het zuiden aan uw voeten, met de ruïnes van de mausolea uit de veertiende eeuw op de voorgrond. De toegang is gratis en vrij. Het beste moment is het einde van de middag tot aan zonsondergang.

Op de heuvel staan de resten van een necropolis van de Merinidische dynastie, die Marokko van de dertiende tot de vijftiende eeuw regeerde. Verschillende sultans werden er tussen 1361 en 1398 begraven, en de laatste van hen, Abd al-Haqq II, in 1465. De reiziger Leo Africanus beschreef in de zestiende eeuw graven die rijk versierd waren met grafschriften in gekleurd marmer. Daarvan blijven alleen muren van leem en baksteen over, waaronder twee hoge rechthoekige constructies met hoefijzerbogen, de typische bogen van de Maghrebijnse architectuur. In dit artikel gaat het om het uitzicht; de volledige geschiedenis, de sultans en de staat van de resten leest u in ons artikel over de Merinidische graven van Fez.

Wat u ziet vanaf de Merinidische graven

Met het gezicht naar het zuiden overziet u heel Fez el-Bali, van Bab Boujloud links tot de Andalusische wijken rechts, met in de verte de heuvel van Borj Sud en de grote witte begraafplaatsen van Bab Ftouh. Het sterkste punt van dit uitzichtpunt is het geluid: aan het einde van de dag antwoorden de oproepen tot gebed van tientallen moskeeën in het dal elkaar en stijgen ze op tot de heuvel. De okerkleurige ruïnes op de voorgrond geven uw foto’s diepte, iets wat geen enkel terras in de medina u biedt.

Beste tijd, bereikbaarheid en veiligheid bij de graven

Omdat u naar het zuiden kijkt, staat de middagzon recht tegenover u: de foto’s zijn dan vlak en wazig. Aan het einde van de middag schuift de zon naar het westen, aan uw rechterkant, en verlicht ze de gevels van opzij. Dat is het gouden uur dat de faam van deze plek heeft gemaakt. U gaat naar boven met een petit taxi, waarbij de chauffeur de naam « Mérinides » kent, omdat het hotel met dezelfde naam vlakbij ligt, of te voet vanaf Bab Guissa, via een korte maar steile klim.

De top heeft verlichting noch schaduw. Reisverslagen raden aan er met meerdere personen naartoe te gaan en de terugweg te plannen: na zonsondergang daalt u in het donker af, bij het lampje van uw telefoon. Een eenvoudige raad: kijk op de heenweg goed welk pad u op de terugweg neemt, en bewaar het nummer van een chauffeur. Zo kunt u rustig van het licht genieten zonder dat het donker u verrast.

Restauratiewerken op de heuvel

Goed om te weten: het agentschap voor de ontwikkeling en de renovatie van de stad Fez (ADER-Fès) kondigde in augustus 2024 een project aan om de plek te restaureren en in te richten, samen met de moskee Al-Anouar, voor een gezamenlijk budget van 12 miljoen dirham volgens La Vie éco. Reddingsopgravingen op 2.547 m², in maart 2024 beschreven door Médias24, gingen aan die werken vooraf. Afhankelijk van de voortgang van de werf kunnen delen van de heuvel afgesloten zijn: controleer dat ter plaatse. Het uitzicht zelf blijft vanaf de rand van de heuvel en vanaf de weg langs de kam te zien.

Borj Nord: uitzicht over Fez vanaf het Saadische fort

Borj Nord is een fort dat in 1582 door de Saadische sultan Ahmad al-Mansour werd gebouwd op de noordheuvel, op enkele minuten van de Merinidische graven. Vanaf het plateau kijkt u neer op de medina, iets lager en dichterbij dan vanaf de graven. Het fort huisvest het wapenmuseum, waarvan de openingstijden en de prijs ter plaatse te controleren zijn.

Het woord borj betekent in het Arabisch een toren of een klein fort. De Saadiërs, wier hoofdstad Marrakech was, wantrouwden de bevolking van Fez el-Bali: Borj Nord en zijn tweelingbroer, Borj Sud, dienden evenzeer om de stad onder schot van de kanonnen te houden als om haar te verdedigen. Het behoort tot de eerste vestingwerken van Fez die voor artillerie werden ontworpen, waarschijnlijk met de hulp van Europese gevangenen die in 1578 bij de Slag der Drie Koningen waren gevangengenomen.

Het wapenmuseum en het uitzicht vanaf de omwalling

Het wapenmuseum is er sinds 1963 gevestigd. Voor de collecties, het beroemde Saadische kanon en het bezoek binnen leest u ons artikel over Borj Nord en het wapenmuseum. Wie naar de collecties wil, rekent op een bezoek binnen bovenop de wandeling rond het fort, maar voor het panorama hoeft u het museum niet binnen te gaan. Wat het uitzicht betreft, combineert u Borj Nord vanzelf met de Merinidische graven: u verbindt ze te voet via de weg die de kam volgt. Het uitzicht heeft dezelfde oriëntatie, recht naar het zuiden, met dezelfde beperkingen qua licht.

Het voordeel van Borj Nord: het fort ligt aan een drukke weg en naast een hotel, waardoor de plek minder afgelegen is dan de top bij de graven. Het nadeel: muren, bomen en het reliëf verbergen een deel van het dal, afhankelijk van waar u staat. Loop dus eerst rond de omwalling voordat u uw camera tevoorschijn haalt; een paar meter verder ziet u soms een veel breder deel van de medina.

Borj Sud: het favoriete uitzichtpunt van fotografen

Borj Sud is het Saadische fort dat in 1582 op de hoogten ten zuiden van Fez el-Bali werd gebouwd, tegenover Borj Nord. Het panorama toont de hele oude stad met de djebel Zalagh op de achtergrond, en omdat u naar het noorden kijkt, staat de zon nooit in uw lens. Het uitzicht vanaf de heuvel is gratis. Het lang gesloten fort werd gerestaureerd en is op 27 maart 2026 heropend als museum gewijd aan de vestingwerken van Marokko.

Dit is het beeld dat u op de meeste ansichtkaarten terugvindt: de zandkleurige medina die het dal opklimt tot aan de heuvel van de Meriniden, waarvan u de ruïnes aan de horizon herkent, met de berg erachter. Als u om uw as draait, ontdekt u ook Fez el-Jdid en de plaats van het koninklijk paleis in het westen, de olijfbomen op de heuvels en de witte graven van de begraafplaatsen beneden. Het panorama is breder dan dat van de graven, bijna rondom, afhankelijk van waar u op de heuvel staat.

Volgens de regionale pers werd het fort, dat ongeveer 1.500 m² beslaat, na restauratie op 27 maart 2026 ingehuldigd: het herbergt nu tentoonstellingszalen over de historische vestingwerken van het Koninkrijk. De openingstijden en de prijs waren op de datum van dit artikel niet officieel gepubliceerd. Oudere reisgidsen die het fort als gesloten vermelden, zijn op dat punt dus achterhaald.

Hoe komt u bij Borj Sud?

Borj Sud is vanuit de medina slecht aangegeven. Het eenvoudigst is een petit taxi met meter te nemen en te vragen naar « Borj Sud » of « Borj Janoubi ». Vanuit de medina spreken de gepubliceerde beschrijvingen van 10 tot 15 minuten rijden, afhankelijk van het verkeer (te controleren). Te voet verlaat u de medina via het plein R’cif of via Bab Ftouh en klimt u de heuvel op; de klim is zwaar bij warm weer en de paden zijn niet gemarkeerd. Tijdens de openingsuren van het museum geniet u van het uitzicht vanaf het fort; daarbuiten vanaf de omgeving, op open terrein.

Beste tijd en veiligheid bij Borj Sud

Vroeg in de ochtend komt het licht uit het oosten, aan uw rechterkant, en tekent het het reliëf van de daken; aan het einde van de middag komt het van links. Midden in de zomer versluiert de hittenevel de berg al vanaf het einde van de ochtend: mik dan op de eerste twee uur na zonsopgang. De omgeving van Borj Sud is minder druk bezocht dan de Merinidische graven, wat er een rustige maar ook meer afgelegen plek van maakt. Ga er met minstens twee personen naartoe, houd uw waardevolle spullen uit het zicht en blijf niet hangen wanneer het donker wordt.

De heuvel van de begraafplaats van Bab Ftouh

De begraafplaats van Bab Ftouh bedekt de hellingen ten oosten van Fez el-Bali, buiten de poort met dezelfde naam: het is een van de grootste en oudste begraafplaatsen van de stad. Vanaf de hoogten kijkt u van dichtbij uit over de wijk van de Andalusiërs. Het is een heilige plaats, gratis toegankelijk, waar u zich ingetogen gedraagt.

Bab Ftouh is een van de grote poorten van de medina; de huidige staat gaat grotendeels terug op de herbouw die in 1212 door de Almohadische kalief Muhammad al-Nasir werd bevolen. Daarachter bedekken duizenden witgekalkte graven de heuvel. U onderscheidt er twee delen: el-Kbab, « de koepels », in het westen, waar mausolea van heiligen bij elkaar staan, en de sector van Sidi Harazem in het oosten. Het meest zichtbare monument is het mausoleum van Sidi Ali ibn Harazem, een soefi-mysticus die in 1164-1165 overleed, herkenbaar aan zijn groene piramidevormige dak. Die kleine mausolea met koepel heten koubba.

Het uitzicht is niet het spectaculairste van de lijst, maar wel het meest bijzondere: op de voorgrond de zee van witte graven, in het midden de stadsmuren, en daarachter de daken van de Andalusische oever die naar het centrum oplopen. Als u opkijkt, ziet u aan de overkant van het dal de heuvel van de Meriniden. De bovenkant van de heuvel sluit aan op de omgeving van Borj Sud, zodat u beide tijdens één uitstap kunt combineren.

Gedragsregels op de begraafplaats

U loopt over de paden, nooit over de graven. U fotografeert geen begrafenissen en geen families die zich bezinnen. U draagt bedekkende kleding. Op vrijdag en op feestdagen komen families talrijk naar de graven: dat is het moment om discreet te blijven, of het bezoek uit te stellen. Verschillende gepubliceerde getuigenissen roepen op tot voorzichtigheid in bepaalde afgelegen delen, vooral aan het einde van de dag. Voelt u zich niet op uw gemak, houd het dan bij het uitzicht vanaf de weg die langs de begraafplaats loopt.

Terrassen van de leerlooierij Chouara: van bovenaf in het hart van de medina

De terrassen boven de leerlooierij Chouara, vlak bij het plein Seffarine, bieden het kleurrijkste uitzichtpunt van Fez: tientallen stenen kuipen vol verf, waarin de leerlooiers aan het werk zijn. U komt er via de leerwinkels die rond de plek liggen. De toegang wordt als gratis voorgesteld, maar een fooi wordt verwacht.

Dit is geen panorama over de stad, maar een blik van bovenaf op een werkplaats, en dat maakt het uniek. Chouara is de grootste van de drie leerlooierijen van Fez. De bassins werden tussen 2014 en 2016 gerestaureerd, in het kader van de renovatie van de medina, zonder de werkmethoden te veranderen. Voor de techniek van het looien, de kleuren en de aankoop van leer leest u onze gids over het bezoek aan de leerlooierij Chouara; dit artikel kijkt alleen naar het terras als uitzichtpunt.

De ochtend is het beste moment: de arbeiders staan dan aan het werk in de kuipen, de huiden drogen op de daken en het licht dringt makkelijker tot op de bodem van de binnenplaats door. De winkels bieden vaak een takje munt aan om tegen de geur te ruiken. In de omliggende steegjes bieden ronselaars aan om u « het terras te laten zien »: u hoeft hen niet te volgen, de borden van de winkels volstaan. Bezoekt u daarnaast ook Marrakech, dan leest u in onze gids over de leerlooierijen van Marrakesh hoe het bezoek daar verloopt.

Kunt u het terras bezoeken zonder iets te kopen?

Ja. Eenmaal boven verplicht niemand u iets te kopen; een bescheiden fooi aan de persoon die u begeleidt, is het meest verspreide gebruik. Na het terras zult u wel door de winkel worden geleid, waar de verkopers hun leer tonen. Weiger beleefd maar duidelijk als u niets wilt. Wordt u een rondleiding voorgesteld, vraag dan naar de prijs voordat u naar boven gaat, zodat er achteraf geen discussie ontstaat.

Dakterras van het Nejjarine-museum: de daken van Fez binnen handbereik

Het dakterras van het Nejjarine-museum voor houtkunst en houtambachten, aan het plein Nejjarine midden in Fez el-Bali, kijkt uit over de daken van de medina en heeft een kleine theesalon. U komt er met het toegangskaartje van het museum, 20 dirham volgens de gepubliceerde bronnen. Het is het comfortabelste uitzichtpunt van de oude stad: in de schaduw, zittend, met uitzicht op de minaretten in de buurt.

Het museum is gevestigd in een fondouk, dat wil zeggen een oude opslagplaats en herberg voor handelaars en lastdieren, gebouwd rond een binnenplaats. Deze werd in 1711 in opdracht gegeven door de amin (opzichter) ‘Adiyil, onder de regering van de Alaouitische sultan Moulay Ismaïl. Na een restauratie tussen 1990 en 1996 ging het op 23 mei 1998 weer open als privémuseum gewijd aan hout. Vlak ernaast dateert de fontein van het plein Nejjarine, versierd met zellige, uit de negentiende eeuw en de regering van sultan Moulay Abderrahmane. Zellige is een mozaïek van kleine, met de hand gesneden keramische tegeltjes. Meer over de collecties leest u in ons artikel over het Nejjarine-museum in Fez.

Vanaf het terras is het uitzicht dichtbij en horizontaal: u ziet de in elkaar geschoven daken, de antennes, de was die droogt, de minaretten van de wijk en, bij helder weer, de heuvels in de verte. Ga er aan het einde van uw bezoek naartoe, rond het midden van de dag, wanneer de heuvels buiten de stad in de volle zon liggen: hier komt u op adem tussen twee steegjes. De gepubliceerde openingstijden lopen van 10.00 tot 17.00 of 18.00 uur, afhankelijk van de bron: controleer ze ter plaatse, zeker tijdens de ramadan.

Rooftops en dakterrassen in Fez voor de avond

De rooftops van riads, cafés en hotels in Fez zijn de enige uitzichtpunten waar u na het vallen van de avond in alle veiligheid kunt blijven. Een riad is een traditioneel huis rond een beplante binnenplaats, vaak omgebouwd tot gastenverblijf. De toegang gaat via een consumptie, een maaltijd of een verblijf. Drie adressen komen in alle aanbevelingen terug, om verschillende redenen:

• Café Clock, 7 derb el-Magana, in een steegje dat uitkomt op de Talaa Kebira, op enkele minuten van Bab Boujloud en de medersa Bou Inania. Het café opende in 2007 en zit in een oud huis met meerdere verdiepingen. Het terras kijkt uit op de minaretten in de buurt en, in de verte, op de djebel Zalagh. Ontspannen sfeer, op sommige avonden concerten.
• L’Amandier, in het Palais Faraj, 16-18 derb Bensouda, bij Bab Ziat, aan de zuidrand van de medina. Een gastronomisch restaurant waarvan het terras uitkijkt over de hele oude stad: het is de tegenhanger van Borj Sud binnen de muren, met ‘s avonds uitzicht op de verlichte medina.
• Het terras van hotel Les Mérinides, op de noordheuvel, op enkele minuten lopen van de graven. Voor wie het uitzicht van de Merinidische graven wil met een stoel, een drankje en een weg om met de taxi terug te rijden.

Vergeet het dak van uw eigen riad niet: in de medina heeft bijna elk huis een terras, en veel ervan bieden een opmerkelijk uitzicht. Vraag of u er bij zonsopgang naartoe mag, wanneer de stad wakker wordt. Een regel die iedereen respecteert: de daken zijn privé en vaak in gebruik door de families. U stapt dus nooit van het ene terras op het andere en u fotografeert de buren niet. Zoekt u een rooftop in de medina van Fez voor een drankje bij zonsondergang, dan is dat de regel die de buren het meest waarderen.

Zonsondergang in Fez: waar en hoe laat?

De zonsondergang in Fez ziet u het mooist vanaf de noordheuvel, bij de Merinidische graven of bij Borj Nord, met het licht dat van rechts over de medina strijkt. Wilt u na het donker blijven, kies dan een rooftop: het terras van hotel Les Mérinides op dezelfde heuvel, L’Amandier in het Palais Faraj bij Bab Ziat, of Café Clock bij Bab Boujloud. De vuistregel is eenvoudig: einde van de middag in het noorden, ochtend in het zuiden.

Het tijdstip zelf verschuift met de seizoenen, en het gouden licht duurt niet lang. Kijk daarom op de dag zelf hoe laat de zon ondergaat en kom minstens veertig minuten van tevoren op de heuvels aan. Zo hebt u de tijd om een goede plek te vinden, het licht te zien veranderen en de oproep tot gebed te horen die over het dal opstijgt. In de winter gaat de zon vroeger onder, wat u meer tijd laat om daarna rustig te gaan eten; in de zomer is het licht laat op de dag zachter dan midden op de middag, wanneer de heuvels zonder schaduw zwaar zijn.

Belangrijk voor de veiligheid: plan de terugweg vóór de zonsondergang, niet erna. Laat de taxi wachten of bewaar het nummer van de chauffeur, of eindig de avond op het terras van het hotel op de noordheuvel, dat u een rustig alternatief biedt om de zonsondergang te rekken. Tijdens de ramadan lopen de straten bij zonsondergang leeg voor het verbreken van het vasten, en raken ook de heuvels verlaten: ga er dan zeker niet alleen naartoe.

Vergelijkingstabel van de uitzichtpunten in Fez

Elk uitzichtpunt in Fez beantwoordt een andere behoefte: de heuvels bieden het volledige panorama maar vragen waakzaamheid, de terrassen in de medina zijn veiliger maar tonen minder. Deze tabel vergelijkt de zeven mogelijkheden op uitzicht, ideaal uur, bereikbaarheid, kosten en het nodige niveau van voorzichtigheid.

Welk uitzichtpunt kiest u voor uw verblijf?

Hebt u maar tijd voor één uitzichtpunt in Fez, ga dan aan het einde van de middag naar de Merinidische graven en daal daarna af voor een drankje op het terras van een hotel op de noordheuvel. Met een volledige dag combineert u Borj Sud in de ochtend, de leerlooierij in de loop van de ochtend, het Nejjarine-museum rond het middaguur en een rooftop ‘s avonds. Wilt u de rest van uw verblijf plannen, dan vindt u in onze gids wat te doen in Fez alle bezienswaardigheden van de stad op een rij.

Een dag vol panorama’s in vijf stappen

1. Zonsopgang: het terras van uw riad, voor de eerste oproep tot gebed en de stad die wakker wordt.
2. Begin van de ochtend: met een petit taxi naar Borj Sud, voor scheervend licht en een berg die nog scherp te zien is.
3. Midden van de ochtend: terug naar de medina en de leerlooierij Chouara, wanneer de kuipen in gebruik zijn.
4. Middag: het Nejjarine-museum en een thee op het dakterras, in de schaduw.
5. Einde van de middag: de Merinidische graven en Borj Nord, daarna diner op een rooftop.

Naar uw reisprofiel: fotograaf, gezin met kinderen of klein budget

• Fotograaf: Borj Sud bij dageraad, de Merinidische graven op het gouden uur. Met een middelgrote telelens isoleert u de groene dakpannen van de Qaraouiyine tussen de daken.
• Gezin met kinderen: het Nejjarine-museum en een hotelterras, zonder aarden paden of afgelegen steegjes. Het dakterras van het museum biedt schaduw en een zitplaats, wat met jonge kinderen veel verschil maakt. Op de heuvels houdt u kinderen dicht bij u: er is geen afscheiding en de grond is ongelijk.
• Beperkte mobiliteit: het terras van een hotel op de noordheuvel, bereikbaar met de auto; vraag bij het hotel na of er een lift is.
• Klein budget: de twee heuvels en de begraafplaats, gratis, plus het dak van uw gastenverblijf.
• Vrouw die alleen reist: kies de terrassen in de medina en de Merinidische graven op de drukke uren; ga met de taxi naar Borj Sud en laat die indien mogelijk wachten.

Twijfelt u nog over de stad voor uw verblijf, dan helpt onze vergelijking Marrakesh of Fez: welke stad kiest u? bij de keuze. Fez heeft op dit punt een duidelijk voordeel: de medina is in haar geheel te overzien vanaf de heuvels, iets wat het vlakke reliëf van Marrakech niet toelaat.

Wat is het beste moment om Fez te fotograferen?

Het beste uur om Fez te fotograferen hangt af van de kant van het dal waar u staat. Vanaf het noorden (Merinidische graven, Borj Nord) kijkt u naar het zuiden: mik op het einde van de middag, nooit op de middag. Vanaf het zuiden (Borj Sud) kijkt u naar het noorden: de ochtend is ideaal en het licht blijft bijna de hele dag bruikbaar.

Het seizoen telt even zwaar als het uur. In de zomer veroorzaakt de hitte een nevel die de djebel Zalagh al vanaf het einde van de ochtend vervaagt en de heuvels zonder schaduw zwaar maakt. In de lente en de herfst is de lucht helderder en zijn de heuvels met olijfbomen groener. In de winter is het licht zachter, gaat de zon vroeger onder, en leveren bewolkte luchten na de regen vaak de scherpste beelden op. Wanneer u het best naar Marokko reist, leest u in onze gids over de beste reisperiode voor Marokko.

Tijdens de ramadan maakt het verbreken van het vasten de straten bij zonsondergang leeg: de heuvels raken verlaten, wat het des te belangrijker maakt om er in gezelschap naartoe te gaan. De terrassen bieden dan wel een bijzonder schouwspel, met de stilte van de stad en daarna de terugkeer van de geluiden na de oproep van de maghreb, het gebed bij zonsondergang.

Een laatste fotografische raad: neem water en een hoed mee, ook in de winter. Op de top van de heuvels is er geen winkel en geen fontein, en een uur wachten op het juiste licht in de volle zon is zwaarder dan het lijkt. Een lichte rugzak met water, een hoed, een extra batterij voor uw telefoon en dichte schoenen voor de stenige paden volstaat. Onze paklijst voor Marokko helpt u niets te vergeten.

Zijn de uitzichtpunten in Fez veilig?

Ja, overdag en in gezelschap. De terrassen in de medina, het Nejjarine-museum en de rooftops zijn zeer veilig, ook ‘s avonds. De heuvels vragen meer waakzaamheid, omdat ze niet verlicht zijn, de paden ongelijk zijn en reizigers melding maken van enkele opdringerige verzoeken. Dat is geen reden om ze over te slaan: het zijn de mooiste panorama’s van de stad. Het is wel een reden om ze op het juiste uur en op de juiste manier te bezoeken.

De regels die alle bronnen herhalen, passen in een paar zinnen. Ga met minstens twee personen, zeker naar Borj Sud en de afgelegen delen van de begraafplaats van Bab Ftouh. Houd uw waardevolle spullen uit het zicht. Kijk op de heenweg welk pad u op de terugweg neemt en daal af voordat het donker wordt. Neem een petit taxi en bewaar het nummer van de chauffeur, of laat hem wachten bij Borj Sud. Volg geen improviserende gids naar een terras of een « kortere weg ». En wilt u na zonsondergang blijven, verhuis dan naar een hotelterras of een rooftop.

Voor een vrouw die alleen reist, gelden dezelfde regels, met nog meer reden: kies de Merinidische graven op de drukke uren, wanneer andere bezoekers er zijn, en ga met de taxi naar Borj Sud. Voor een breder beeld van de veiligheid in het land, de gebruikelijke voorzorgen en de noodnummers, leest u onze gids is Marokko veilig?.

Fouten die u bij de uitzichtpunten van Fez beter vermijdt

De meest voorkomende fouten zijn op het verkeerde moment naar de heuvels gaan, er blijven hangen wanneer het donker valt en ronselaars volgen naar de terrassen. Ze zijn allemaal te vermijden met een minimum aan voorbereiding, en geen enkele vraagt u een gids te betalen.

• Om 12.00 uur naar de Merinidische graven gaan: zon recht tegenover u, wazige foto, geen schaduw. Kom in de zomer na 16.00 uur terug, in de winter vroeger.
• Op de heuvel blijven wanneer het donker is: geen verlichting, ongelijke paden. Plan uw terugweg voordat u uw camera tevoorschijn haalt.
• Een geïmproviseerde « gids » volgen naar de leerlooierij: de terrassen worden door de winkels zelf aangegeven. Begeleidt iemand u, spreek dan vooraf de prijs af.
• Vertrouwen op een oude reisgids voor Borj Sud: het fort was lang gesloten en is in maart 2026 heropend als museum van de vestingwerken. Controleer de openingstijden ter plaatse voordat u naar boven gaat.
• De begraafplaats van Bab Ftouh als een park behandelen: het is een plaats van gebed. Blijf op de paden, draag bedekkende kleding en fotografeer geen mensen.
• Vanaf uw riad op naburige terrassen klimmen: de daken zijn privéruimten, vaak in gebruik door de vrouwen van het huis.
• Water en hoed vergeten: geen winkel en geen fontein op de top van de heuvels.

In de buurt van de uitzichtpunten

Elk uitzichtpunt in Fez loopt over in een wandeling: de medersa Bou Inania bij Bab Boujloud en Café Clock, het plein Seffarine naast de leerlooierij, de fontein Nejjarine voor het museum, en het museum Al Batha, heropend in februari 2025, tussen Bab Boujloud en Fez el-Jdid.

Onder de terrassen van Chouara weerklinkt het plein Seffarine van het geluid van de kopersmeden die op het koper hameren. De medersa, een religieuze school waar de studenten woonden, is de vorm van architectuur die Fez beroemd heeft gemaakt: de Bou Inania, aan de Talaa Kebira, bezoekt u op enkele stappen van Café Clock. Volgens de Nationale Stichting voor Musea heeft het paleis Al Batha in februari 2025 zijn deuren heropend na een restauratie die in 2019 begon, onder de naam museum Al Batha voor islamitische kunst.

Komt u met het vliegtuig, dan begint het uitzicht op Fez al bij de nadering: de luchthaven ligt in de vlakte van de Saïss, ten zuiden van de stad. Onze gids over de luchthaven Fez-Saïss beschrijft de mogelijkheden om de medina te bereiken. Wilt u na Fez verder naar het blauwe stadje in het Rifgebergte, dan leest u in ons artikel van de luchthaven van Fez naar Chefchaouen hoe u die rit organiseert.

Veelgestelde vragen over de uitzichtpunten in Fez

Wat is het mooiste uitzichtpunt van Fez?

Het bekendste is dat van de Merinidische graven, ten noorden van de medina, vooral bij zonsondergang. Het volledigste is dat van Borj Sud, dat de hele oude stad toont met de djebel Zalagh op de achtergrond en bijna de hele dag te fotograferen is. Kunt u er maar één doen, kies dan de graven voor de avondsfeer en Borj Sud voor de fotografie.

Waar ziet u de zonsondergang in Fez het mooiste?

Bij de Merinidische graven of bij Borj Nord, op de noordheuvel, waar het licht aan het einde van de middag van rechts over de medina valt. Kom minstens veertig minuten voor zonsondergang aan en plan uw terugweg. Wilt u na het donker blijven, kies dan een rooftop zoals het terras van hotel Les Mérinides.

Moet u betalen voor de Merinidische graven?

Nee, de heuvel van de Merinidische graven is gratis en vrij toegankelijk, zonder loket of openingstijden. De enige mogelijke kosten zijn de rit met een petit taxi en een drankje als u eindigt op een hotelterras in de buurt. Omdat de ADER-Fès in 2024 restauratiewerken aankondigde, kunnen delen van de plek afgesloten zijn, afhankelijk van de voortgang van de werf: controleer dat ter plaatse.

Is het gevaarlijk om bij zonsondergang naar de Merinidische graven te gaan?

Nee, niet overdag en in groep, maar na het vallen van de avond is voorzichtigheid geboden. De plek is niet verlicht, de paden zijn ongelijk en reizigers melden enkele opdringerige verzoeken. Ga met meerdere personen, houd waardevolle spullen uit het zicht, kijk welk pad u terug neemt en regel een taxi. Het hotel in de buurt biedt een veilig alternatief om van de zonsondergang te blijven genieten.

Kunt u de leerlooierij Chouara zien zonder iets te kopen?

Ja, de terrassen van de winkels rond de leerlooierij worden als gratis voorgesteld en u bent nergens toe verplicht. In de praktijk laten de verkopers u na het terras hun winkel zien, en een kleine fooi aan de persoon die u begeleidde, is het gebruik. Weiger de ronselaars in de steeg beleefd maar beslist: de borden van de winkels volstaan om de ingang te vinden.

Wat kost een ticket voor het Nejjarine-museum en zijn dakterras?

Het dakterras zit in het toegangskaartje van het Nejjarine-museum, 20 dirham volgens de gepubliceerde bronnen, ter plaatse te controleren. De thee of de dranken in de salon op het terras betaalt u apart. Het museum is doorgaans open van 10.00 tot 17.00 uur, soms 18.00 uur volgens de bronnen; de openingstijden veranderen tijdens de ramadan en op feestdagen.

Kunt u Borj Sud vanbinnen bezoeken?

Ja, sinds 27 maart 2026: na restauratie is het Saadische fort Borj Sud heropend als museum gewijd aan de vestingwerken van Marokko, met tentoonstellingszalen en uitzicht op de medina. De openingstijden en de prijs waren op de datum van dit artikel niet officieel gepubliceerd: controleer ze ter plaatse. Buiten de openingsuren blijft het uitzicht vrij toegankelijk vanaf de omgeving, op de heuvel.

Is het wapenmuseum van Borj Nord open?

Borj Nord huisvest sinds 1963 het wapenmuseum, maar de gepubliceerde openingstijden en prijzen verschillen van bron tot bron: controleer ze ter plaatse. Voor het uitzicht hoeft u niet naar binnen; het plateau rond het fort kijkt al uit over de medina.

Welk uitzichtpunt in Fez kiest u voor de avond?

Kies ‘s avonds een rooftop: het terras van hotel Les Mérinides op de noordheuvel, het restaurant L’Amandier in het Palais Faraj bij Bab Ziat, of Café Clock bij Bab Boujloud. Dat zijn de enige uitzichtpunten waar u na het donker in alle rust kunt blijven, met de verlichte medina onder u.

Samenvatting

De mooiste uitzichtpunten in Fez verdelen zich over twee heuvels en een handvol terrassen. In het noorden bieden de Merinidische graven en Borj Nord het panorama voor de zonsondergang, met de ruïnes uit de veertiende eeuw op de voorgrond. In het zuiden geeft Borj Sud het volledigste en makkelijkst te fotograferen uitzicht, en de begraafplaats van Bab Ftouh een intiemer beeld van de Andalusische oever. In de medina biedt de leerlooierij Chouara het kleurrijkste uitzicht, het Nejjarine-museum het comfortabelste, en de rooftops het enige dat ‘s avonds kan. De heuvels zijn gratis maar afgelegen: u gaat er overdag naartoe, met meerdere personen en met water. Onthoudt u maar één ding, dan is het de oriëntatie: einde van de middag in het noorden, ochtend in het zuiden.

Bronnen

• UNESCO: medina van Fez, Werelderfgoedlijst
• Nationale Stichting voor Musea: de musea van Fez, waaronder het museum Al Batha
• Nationaal Marokkaans Bureau voor Toerisme (Visit Morocco)
• Nationaal bureau van de luchthavens (ONDA)
• La Vie éco: restauratie van de Merinidische graven door de ADER-Fès (augustus 2024)
• L’Economiste: heropening van Borj Sud als museum van de vestingwerken (2026)

Dit artikel is informatief. De prijzen, openingstijden en toegangsvoorwaarden van de genoemde plekken kunnen veranderen; controleer ze ter plaatse voor uw bezoek. Laatst bijgewerkt: september 2026.

Fotoverantwoording

Illustraties: uitgelichte afbeelding « File:Panorama Fes el Bali Borj Sud Fez morocco – panoramio.jpg » van Hiroki Ogawa (CC BY 3.0); « File:Panorama of Fes (5364676502).jpg » van Michal Osmenda (CC BY-SA 2.0); « File:Tanneries Chouara 1.jpg » van Alacoolwiki (CC BY-SA 4.0), via Wikimedia Commons.